موقعیت جغرافیایی
فریدونشهر در دل کوه‌های زاگرس، حدود ۲۰۰ کیلومتری غرب اصفهان، در دامنه قله «دیدتْسِری» و حومه جویبار «دیدخِوی» جا خوش کرده است. این شهر با کوه‌های بلند، تپه «تاتاشویلی» و دشت «واردیسقِلی» احاطه شده و از دو محله اصلی تشکیل می‌شود. از شرق به مزارع «پیریکیتی»، از غرب به کوه «تسیخه»، از شمال به قله «دیدتْسِری» و از جنوب به تپه «تاتاشویلی» محدود می‌شود.
تاریخ
بنیان‌گذاری
حدود ۴۰۰ سال پیش، فریدونشهر توسط گرجی‌هایی بنیان نهاده شد که شاه عباس اول آن‌ها را از گرجستان به ایران تبعید کرد. این شهر در ابتدا ۱۹ محله داشت و هر محله به یک فامیل اختصاص داشت. شاه عباس که برای حفظ امنیت پایتخت (اصفهان) از حملات لرها و کردها به نیروهای جنگاور نیاز داشت، گرجی‌ها را به منطقه فریدن کوچاند. از سال ۱۰۱۳ تا ۱۰۳۴ هجری قمری، طی ۱۰ حمله به گرجستان، ده‌ها هزار گرجی به ایران آورده شدند و پس از مدتی زندگی در مازندران و اصفهان، عده‌ای از آن‌ها به دلیل آب و هوای مساعد و مزارع حاصلخیز، در فریدن ساکن شدند. ابتدا شهر افوس را بنا کردند و سپس فریدونشهر (سُپِلی) و میاندشت (تُرِلی) را پایه‌گذاری نمودند.
حمله افغان‌ها به فریدونشهر
در سال ۱۱۳۳ قمری، محمود افغان به ایران لشکر کشید و اصفهان را تسخیر کرد. در این میان، رستم خان قوللر آقاسی، سردار گرجی، با ۴۰۰ سرباز شجاع و آموزش‌دیده، جناح چپ افغان‌ها را در هم شکست. اما به دلیل ناهماهنگی سرداران دیگر، رستم خان در محاصره افتاد و کشته شد. افغان‌ها که از گرجی‌ها ضربه خورده بودند، پس از تسخیر اصفهان به دنبال انتقام از گرجی‌های فریدن برآمدند. با این حال، بنابر روایات شفاهی، گرجی‌ها در استحکامات دفاعی «آوْغانیسْ گُرا» مقاومت کردند و شکست نخوردند.
حمله کریم خان زند به فریدونشهر
پس از مرگ نادرشاه، ایران در آشفتگی فرو رفت. کریم خان زند که به عدالت‌خواهی شهرت داشت، پس از پیروزی بر رقبا، به گرجی‌های روستای «آخره» (فریدونشهر قدیم) دستور خراج داد. آن‌ها که روحیه سلحشوری داشتند، سرپیچی کردند و به مقاومت مسلحانه پرداختند. کریم خان با قوای نظامی به آن‌ها حمله کرد و بسیاری از دهقانان را کشت و رهبران گرجی را تیرباران کرد. این واقعه چنان در حافظه تاریخی مردم نقش بست که نسل به نسل منتقل شد و به اسطوره تبدیل گشت.
نام‌شناسی
نام گرجی
فریدونشهر در زبان گرجی «مارْتْقُپی» نامیده می‌شود که مخفف «مارْتْمْقُپِلی» به معنای «کسی که به تنهایی زندگی می‌کند» است. این نام به دلیل موقعیت جغرافیایی شهر در جنوب خط الرأس کوه ساتاپله و دوری از دیگر آبادی‌های گرجی انتخاب شد. همچنین، این شهر با لفظ «سُپِلی» (به معنای آبادی در گرجی) نیز شناخته می‌شود.
نام فارسی
پیش از تبدیل به شهر، فریدونشهر با نام «آخره‌بالا» شناخته می‌شد. در سال ۱۳۳۵، با رسیدن جمعیت به ۵۰۰۰ تن و تأسیس شهرداری، سه نام به وزارت کشور پیشنهاد شد که در نهایت «فریدونشهر» برگزیده شد.
مردم
بیش از ۹۰ درصد مردم فریدونشهر گرجی‌زبان هستند و نوادگان گرجی‌هایی به شمار می‌روند که توسط شاه عباس اول به ایران آورده شدند. محله وحدت‌آباد نیز که در سال ۱۳۷۵ به شهر پیوست، مردمی فارسی‌زبان دارد.
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت فریدونشهر ۱۳٬۶۰۳ نفر (۴٬۲۸۶ خانوار) بوده است. این شهر از سال ۱۳۳۵ با جمعیت ۴۸۴۲ نفر به عنوان شهر شناخته شد و با پیوستن روستای آخوره سفلی در سال ۱۳۷۵، جمعیت آن به ۱۳۵۹۲ نفر رسید.
زبان
گرجی‌های فریدونشهر به گویش «پریدنولی» زبان گرجی صحبت می‌کنند که حاصل دگرگونی زبانی ۴۰۰ سال پیش است و با زبان رسمی گرجستان تفاوت‌هایی دارد.
نام‌های خانوادگی
نام‌های خانوادگی در فریدونشهر ریشه گرجی دارند و نمونه‌هایی مانند اَسپَنانی، اُنیکادزِ، باتوانی، تَوازیانی و گوگوچانی در میان مردم رایج است.
آداب و رسوم
از معروف‌ترین رسوم مردم فریدونشهر می‌توان به باور «مِنْکْلِ» اشاره کرد. «مِنْکْلِ» (برگرفته از واژه گرجی «مِکْوْلِ») اولین مهمان عید هر خانه است که با ورودش خوش‌یمنی به ارمغان می‌آورد. همچنین مراسم «کالِبیسْ کُبی» (غار زنان) در روز سیزده فروردین، محل آشنایی دختران و پسرانی بوده که قصد ازدواج داشتند.
اقتصاد
فریدونشهر در زمینه گردشگری، ورزش‌های زمستانی، تولید برق، آب معدنی، عسل، ماهی، لبنیات و گیاهان دارویی وضعیت مناسبی دارد. محصولات کشاورزی شامل سیب‌زمینی، پیاز، ذرت علوفه‌ای، چغندر قند و غلات است. این شهر پس از نجف‌آباد، خوانسار و شهرضا، رتبه چهارم تولید عسل در استان اصفهان را دارد و عسل آن در نمایشگاه‌های ملی رتبه نخست کیفیت را کسب کرده است. معادن سنگ آهن، سنگ‌های تزئینی، باریت و مرمریت نیز در اطراف شهر یافت می‌شود.
روستاهای شهرستان فریدونشهر
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان فریدونشهر ۱۲۹ آبادی در ۵ دهستان و ۱ بخش ثبت شده است که ۷۳ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۱۹٬۷۲۶ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان فریدونشهر ببینید.
دهستان‌های شهرستان فریدونشهر
- دهستان برف انبار — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۷٬۷۱۷ نفر جمعیت
- دهستان پشتکوه موگویی — بخش مرکزی، ۴۰ آبادی، ۴٬۱۹۱ نفر جمعیت
- دهستان چشمه لنگان — بخش مرکزی، ۲۲ آبادی، ۳٬۱۱۵ نفر جمعیت
- دهستان عشایر — بخش مرکزی، ۱۸ آبادی، ۲٬۵۶۲ نفر جمعیت
- دهستان پیشکوه موگویی — بخش مرکزی، ۳۰ آبادی، ۲٬۱۴۱ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان فریدونشهر
- روستای سیبک — دهستان چشمه لنگان، ۱٬۴۷۸ نفر
- روستای بزمه — دهستان برف انبار، ۱٬۴۳۰ نفر
- روستای خویگان علیا — دهستان برف انبار، ۱٬۳۹۱ نفر
- روستای قلعه سرخ — دهستان عشایر، ۱٬۲۴۱ نفر
- روستای چقا — دهستان برف انبار، ۱٬۲۰۰ نفر
- روستای کلوسه — دهستان پشتکوه موگویی، ۷۸۴ نفر
- روستای سورشجان — دهستان برف انبار، ۶۹۱ نفر
- روستای نهضت‌آباد — دهستان چشمه لنگان، ۶۶۵ نفر
- روستای میلاگرد — دهستان برف انبار، ۶۲۲ نفر
- روستای چقیورت — دهستان چشمه لنگان، ۶۱۰ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی فریدونشهر
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۰ شعبه از ۷ بانک در شهرستان فریدونشهر فعال است که ۱ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز است. پرشعبه‌ترین بانک‌های فریدونشهر بانک کشاورزی با ۳ شعبه و بانک ملت با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در فریدونشهر
- شعب بانک کشاورزی در فریدونشهر — ۳ شعبه
- شعب بانک ملت در فریدونشهر — ۲ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در فریدونشهر — ۱ شعبه، ۱ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک مسکن در فریدونشهر — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در فریدونشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در فریدونشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک سپه در فریدونشهر — ۱ شعبه
بیمارستان‌های فریدونشهر
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان فریدونشهر ثبت شده است که ۴۴ تخت فعال دارد.
- بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص) — عمومی، ۴۴ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ فریدونشهر
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر