خاستگاه نامگذاری
تا پیش از سال ۱۳۱۵ شمسی، این شهر با نام «ساوجبلاغ» یا «ساوجبلاغ مکری» شناخته می‌شد. ریشه نام ساوجبلاغ، ترکی آذری است و به معنای «چشمه سرد» می‌باشد. با پیشنهاد وزارت فرهنگ در دوره پهلوی، این نام به مهاباد تغییر یافت. درباره معنای واژه مهاباد، نظرات گوناگونی وجود دارد. برخی آن را «مادآباد» و برخی دیگر «مه‌آباد» (به معنای جای مه‌آلود) می‌دانند، اما هیچ‌کدام از این تعابیر از پشتوانه علمی محکمی برخوردار نیستند.
پیشینه
پیش از اسلام
موقعیت جغرافیایی ممتاز مهاباد با دشت‌ها و جلگه‌های حاصلخیز، این منطقه را به یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های بشری تبدیل کرده است. بررسی‌های باستان‌شناسی، شواهدی از تمدن‌های کشاورزی با سفال‌های منقوش را نشان می‌دهد که هم‌زمان با تمدن‌های سیلک و شوش در ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد بوده‌اند. این تمدن‌ها تا پیش از هجوم آشوریان در هزاره اول پیش از میلاد، از ثبات نسبی برخوردار بودند.
پس از حملات آشوریان و نابودی تمدن‌های اورارتو و مانا، مردم به نواحی کوهستانی پناه بردند و دژهایی ساختند که بقایای برخی از آنها مانند «قلات شاه» هنوز پابرجاست. در دوره مادها، آرامش نسبی به منطقه بازگشت و آثاری مانند آرامگاه فخریکا از آن دوران به جا مانده است. با این حال، حملات مکرر یونانیان در دوره‌های بعد، منطقه را ناامن کرد و تا دوره ساسانیان، این منطقه موقعیت استراتژیک خود را حفظ کرد.
پس از اسلام
مهاباد شهری قدیمی است که دست‌کم به دوران صفوی بازمی‌گردد. کالبد کنونی شهر توسط صارم‌بگ، از ملوک کرد ساوجبلاغ مکری، در اوایل سده یازدهم هجری در محله باغ سیسه بنا نهاده شد. در دوره صفویه، این شهر شاهد درگیری‌های مذهبی بین شیعیان و کردهای سنی بوده است.
معاصر
مهاباد در دهه‌های گذشته، صحنه تحولات سیاسی مهمی بوده است. این شهر در سال ۱۹۴۶ (۱۳۲۵ شمسی) به عنوان مقر «جمهوری مهاباد» انتخاب شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، فعالیت احزاب کرد در این شهر از سر گرفته شد و در اواخر سال ۱۳۵۸، بیش از ۲۵ حزب سیاسی در مهاباد فعالیت می‌کردند. این شهر تا پاییز ۱۳۵۹، دو بار میان نیروهای جمهوری اسلامی و مخالفان دست به دست شد.
وضعیت طبیعی
جغرافیا
مهاباد در جنوب استان آذربایجان غربی، در دامنه رشته کوه‌های لند شیخان و در ارتفاع ۱۳۲۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر از شمال به میاندوآب، از شرق به بوکان، از غرب به پیرانشهر و نقده و از جنوب به سردشت محدود می‌شود. فاصله مهاباد تا مرکز استان (ارومیه) ۱۲۰ کیلومتر و تا تهران ۷۵۰ کیلومتر است.
آب و هوا
مهاباد دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است. تابستان‌ها خنک و زمستان‌ها بسیار سرد است. بهار، زیباترین فصل سال در این منطقه به شمار می‌رود و پاییز نیز هوایی اغلب بادی دارد.
مردم
زبان و مذهب
مردم مهاباد به زبان کردی سورانی با لهجه مُکری (مکریانی) صحبت می‌کنند. دین اکثریت مردم اسلام و مذهبشان سنی شافعی است. اقلیت کوچکی از شیعیان (حدود ۲ درصد) نیز در این شهر زندگی می‌کنند.
جمعیت
بر اساس آخرین آمار، جمعیت مهاباد حدود ۱۶۸ هزار نفر است. این شهر چهارمین شهر پرجمعیت آذربایجان غربی و پنجمین شهر بزرگ کردنشین ایران محسوب می‌شود. مهاجرت‌های گسترده از دیگر شهرهای کردنشین منطقه در دهه ۱۳۵۵-۱۳۴۵، باعث افزایش چشمگیر جمعیت و گسترش شهر شده است.
اماکن تاریخی
بناها
- مقبره بداق سلطان: در جنوب غربی شهر و داخل قبرستان عمومی واقع شده است. این مقبره به بداق سلطان، حاکم مهاباد در دوره صفوی، تعلق دارد.
- مسجد جامع سرخ: قدیمی‌ترین مسجد مهاباد که در زمان بداق سلطان ساخته و در زمان شاه سلیمان صفوی تکمیل شد. این مسجد با ۱۸ گنبد خشتی و ۱۸ ستون سنگی، یکی از زیباترین بناهای تاریخی استان است.
اماکن گردشگری
مهاباد با جاذبه‌های طبیعی و تاریخی خود، مقصدی محبوب برای گردشگران است. از مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سد مهاباد: یکی از نزدیک‌ترین سدهای جهان به محلات مسکونی که چشم‌اندازی زیبا خلق کرده است.
- تالاب کانی برازان: تالابی بین‌المللی و زیستگاه پرندگان مهاجر.
- دخمه مادی فخریگاه: در روستای آگریقاش، یادگاری از دوران مادها.
- غار سهولان: دومین غار بزرگ آبی ایران در مسیر جاده مهاباد به بوکان.
- بازار بزرگ تاناکورا: تأمین‌کننده اصلی لباس و پوشاک بازارهای کشور.
ورزش
مهاباد یکی از قطب‌های والیبال ایران است. تیم فرمانداری مهاباد در دهه ۷۰، قهرمان دسته اول باشگاه‌های کشور و چهارم سوپرلیگ ایران شد. فرهاد پیروت‌پور، بهترین پشت خط زن والیبال قهرمانی آسیا در سال ۱۳۹۴، از جمله چهره‌های سرشناس والیبال این شهر است.
ره‌آوردها
غذاهای سنتی
- کولیچه و شورمزه: معروف‌ترین غذای مهاباد که نوعی ساندویچ با خمیر سرخ‌شده و نخود است.
- آش دوکلیو: نوعی آش دوغ
- دلمه کلم
- شانی کباب
- انواع نان‌های روغنی مانند کلانه و پنچه‌کش
صنایع دستی
- قالی، جاجیم و گلیم بافی
- چاروق بافی
- سکه و پولک دوزی
- منجوق دوزی و سوزن دوزی
- مصنوعات چرمی
- چاقوسازی
- کلاش و گیوه بافی
روستاهای شهرستان مهاباد
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان مهاباد ۱۸۹ آبادی در ۵ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۸۰ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آنها ۶۱٬۸۰۲ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان مهاباد ببینید.
دهستان‌های شهرستان مهاباد
- دهستان مکریان غربی — بخش مرکزی، ۳۲ آبادی، ۲۴٬۰۲۰ نفر جمعیت
- دهستان مکریان شرقی — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۱۳٬۲۶۰ نفر جمعیت
- دهستان کانی بازار — بخش خلیفان، ۴۲ آبادی، ۹٬۸۸۴ نفر جمعیت
- دهستان آختاچی غربی — بخش مرکزی، ۳۴ آبادی، ۷٬۵۶۱ نفر جمعیت
- دهستان منگورشرقی — بخش خلیفان، ۶۲ آبادی، ۷٬۰۷۷ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان مهاباد
- روستای گوگ تپه — دهستان مکریان شرقی، ۴٬۸۶۴ نفر
- روستای اگریقاش — دهستان مکریان غربی، ۲٬۹۱۱ نفر
- روستای قمقلعه — دهستان مکریان غربی، ۲٬۵۷۲ نفر
- روستای یوسف کندی — دهستان مکریان غربی، ۲٬۳۴۵ نفر
- روستای قزل قپی — دهستان مکریان غربی، ۱٬۹۳۵ نفر
- روستای کوسه کهریز — دهستان مکریان غربی، ۱٬۸۷۵ نفر
- روستای دریاز — دهستان مکریان غربی، ۱٬۸۳۱ نفر
- روستای داره لک — دهستان مکریان غربی، ۱٬۴۷۶ نفر
- روستای قره قشلاق — دهستان مکریان غربی، ۱٬۴۵۵ نفر
- روستای لج — دهستان مکریان شرقی، ۱٬۲۹۷ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی مهاباد
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۳۶ شعبه از ۱۷ بانک در شهرستان مهاباد فعال است که ۳ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های مهاباد بانک سپه با ۵ شعبه، بانک مسکن با ۴ شعبه و بانک کشاورزی با ۴ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در مهاباد
- شعب بانک سپه در مهاباد — ۵ شعبه
- شعب بانک مسکن در مهاباد — ۴ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در مهاباد — ۴ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در مهاباد — ۴ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در مهاباد — ۳ شعبه، ۳ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک تجارت در مهاباد — ۳ شعبه
- شعب بانک ملت در مهاباد — ۲ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در مهاباد — ۲ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک پارسیان در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه رسالت در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در مهاباد — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در مهاباد — ۱ شعبه
بیمارستان‌های مهاباد
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان مهاباد ثبت شده است که ۲۶۶ تخت فعال دارد.
- بیمارستان امام خمینی(ره) مهاباد — عمومی، ۲۶۶ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ مهاباد
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر