نام
گفته‌اند نام نایین از گیاهی باتلاقی به نام «نی» برگرفته شده است.
جغرافیای شهر نایین
نایین شهری کویری و بر زمینی صاف و هموار بنا شده است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۸۰ متر است و کوهسارهای اطراف، هیچ‌کدام از ۱۸ کیلومتر به شهر نزدیک‌تر نیستند. در سمت جنوب غربی، رشته کوه «سره» با ارتفاع ۲۳۳۰ متر، مرتفع‌ترین کوه اطراف نایین است. پناهگاه حیات وحش عباس‌آباد نیز در نزدیکی این شهر قرار دارد، که خود جاذبه‌ای برای طبیعت‌دوستان محسوب می‌شود.
معماری و بافت شهری
بافت قدیم نایین، نمونه‌ای شاخص از معماری درون‌گرا و بسته کویری است. این شهر به دو بخش جدید و قدیم تقسیم می‌شود و محله محمدیه، از مناطق بخش مرکزی، مقصد اصلی گردشگران است. در مرکز این محله، تپه‌ای با قلعه کهن «آشورگاه» خودنمایی می‌کند و در دل زمین، کارگاه‌های عبابافی (سرداب) کنده شده‌اند. نظام شهری نایین، آمیخته‌ای از معماری ایرانی-اسلامی است که در بناهایی چون مسجد جامع هزارساله، نارین قلعه با قدمت اشکانی و مسجد باباعبدالله با قدمت هفت‌صدسال تجلی یافته است.
جاذبه‌های گردشگری
بازار نایین
بازار نایین، بزرگترین بازار خطی ایران و یادگار دوره تیموریان است. این بازار به صورت خطی مستقیم از دروازه چهل‌دختران شروع می‌شود و به مسجد خواجه ختم می‌گردد. طول آن حدود ۳۴۰ متر است و همه مراکز محلات (حسینیه‌ها) با کوچه‌های فرعی به آن متصل می‌شوند. سقف گنبدی و طاق ضربی آن با نورگیرهای دایره‌ای شکل، جلوه‌ای خاص به این بازار بخشیده است. اگرچه امروزه به دلیل انتقال مغازه‌ها به خیابان، حالتی نیمه‌متروک دارد، اما قدم زدن در آن شما را به اعماق تاریخ می‌برد.
مصلی
مصلای نایین، باغی وسیع و تفرجگاه قدیمی مردم شهر است. دیوارهای آجری بلند و کنگره‌ای با چهار برج قرینه در چهار گوشه، آن را به بنایی منحصربه‌فرد تبدیل کرده است. در وسط باغ، بقعه‌ای هشت‌ضلعی با گنبدی کاشی‌کاری شده به رنگ فیروزه‌ای قرار دارد که آرامگاه چند تن از بزرگان تاریخ است. بادگیرهای آب‌انبار بزرگ آن نیز از دیگر زیبایی‌های این عمارت به شمار می‌رود.
خانه‌های تاریخی
خانه پیرنیا، یکی از ارزشمندترین یادگارهای معماری دوره صفویه است که امروزه به موزه مردم‌شناسی کویر تبدیل شده است. گچ‌بری‌ها و نقاشی‌های ایوان شاه‌نشین، از جمله تصاویر زیبای هفت‌پیکر نظامی، چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند. همچنین خانه فاطمی‌ها در میان بافت قدیم، با تالار ارسی، گچ‌بری و درهای مشبک کاری شده، نمونه‌ای دیگر از معماری اصیل این منطقه است.
قلعه‌ها
نارین قلعه که قدمت آن به دوران پارتیان یا ساسانیان می‌رسد، درست در مرکز بافت تاریخی شهر قرار دارد. ارتفاع این قلعه از سطح زمین ۴۰ متر است و متأسفانه امروزه تنها بقایایی از آن باقی مانده است. قلعه آشورگاه نیز بر بالای تپه‌ای مشرف بر محمدیه، با ۶ برج و دیوارهای بلند، دژی مستحکم برای دفاع از منطقه بوده است. تماشای این قلعه از جای‌جای محله محمدیه، روح را برمی‌انگیزد.
آب‌انبارها
نایین با بیش از ۵۰ بنای آب‌انبار، به «شهر آب‌انبارها» شهرت دارد. این آب‌انبارها با بادگیرهایشان، آب را خنک نگاه می‌داشتند و هر محله دارای یک آب‌انبار بود. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به آب‌انبار معصوم خانی در محله چهل‌دختران اشاره کرد. اگرچه از سال ۱۳۷۵ آب لوله‌کشی به نایین رسیده، اما هنوز برخی از این آب‌انبارها مورد استفاده هستند.
حسینیه‌ها
هر محله قدیمی نایین یک حسینیه دارد. این حسینیه‌ها با صفه‌های بزرگ و کوچک، غرفه‌های مخصوص بانوان و اشعار زیبا به خط نستعلیق، علاوه بر مرکز عزاداری، محلی برای تصمیم‌گیری‌های اجتماعی نیز بوده‌اند.
مساجد قدیمی
مسجد جامع نایین با قدمتی هزارساله، مهم‌ترین مسجد تاریخی این شهر است. تک‌مناره آن که مشابه ندارد، از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این مسجد است.
اقتصاد
کشاورزی و دامداری
اقتصاد نایین از دیرباز بر کشاورزی و صنایع دستی استوار بوده است. با توجه به کمبود آب و شوری آن، بیشتر باغ‌ها را درختان انار و پسته تشکیل می‌دهند و کشت و کار محدود به گندم و جو است. دامپروری نیز در حد تأمین نیازهای روزمره رایج است.
عبابافی
عبابافی یکی از صنایع معتبر و رایج نایین است. عبابافان، محصول خود را از کرک و پشم شتر در رنگ‌های زرد، مشکی، سرخ و خرمایی می‌بافند. مهم‌ترین مرکز عبابافان در محمدیه قرار دارد و کارگاه‌های آن‌ها که در دل زمین کنده شده‌اند، یکی از جاذبه‌های تماشایی منطقه است. متأسفانه امروزه تنها چند کارگاه فعال باقی مانده، اما تلاش برای احیای این هنر کهن ادامه دارد.
قالی‌بافی
قالی و قالی‌بافی با نام نایین پیوند خورده است. فرش نایین با طرح‌های افشان، ترنجی و بته‌ای، آوازه جهانی دارد. رنگ‌های به کار رفته در آن شامل لاکی، سبز، یشمی، نارنجی، قهوه‌ای، عنابی، آبی و لاجوردی است. بسیاری از کارشناسان دلیل شهرت فرش نایین را ثابت بودن رنگ، زیبایی و قدمت بافت آن می‌دانند.
صنایع دستی دیگر
کاشی‌سازی، شال‌بافی و کوزه‌گری از دیگر هنرهای دستی نایین بوده‌اند که متأسفانه امروزه بسیاری از آن‌ها به دلیل عدم استقبال، رو به فراموشی رفته‌اند.
مردم
زبان
زبان عمده مردم نایین، زبان نائینی است که یکی از زبان‌های ایران مرکزی و در شاخه زبان‌های ایرانی غربی قرار می‌گیرد. این زبان شباهت زیادی به گویش زردشتیان یزد و کرمان دارد و متأسفانه جزو زبان‌های در حال انقراض ایران محسوب می‌شود.
پوشش‌ها
لباس مردم نایین همچون سایر شهرهاست، اما در برخی روستاها، کشاورزان لباس سنتی شامل پیراهن ساده سفید بدون یقه و شلوار مشکی بر تن می‌کنند. بیشتر زنان نیز چادر به سر دارند.
غذاهای بومی
غذاهای بومی نایین شامل آش جو، آش گندم و نان محلی است. در مناطق کوهستانی، ماده‌ای مغذی به نام «کُمه» از تخمیر شیر گوسفند در پوست بز تهیه می‌شود که طعمی شبیه پنیرهای فرانسوی دارد. شیرینی معروف نایین کپچو است که به شکل‌های گوناگون تهیه می‌شود. انار و انجیر نیز از میوه‌های خوب این منطقه هستند.
آموزش
نایین دارای مراکز آموزشی متعددی از جمله دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور و دانشگاه غیرانتفاعی علامه نائینی است. همچنین حوزه علمیه برادران و خواهران در این شهر فعال هستند.
مشاهیر نایین
نایین زادگاه مشاهیر و بزرگان بسیاری در عرصه‌های سیاست، فرهنگ، ادب، هنر، دین، عرفان، علم، سینما، تلویزیون، ورزش و خوشنویسی بوده است که هر یک در جای خود درخشان و تأثیرگذار بوده‌اند.
روستاهای شهرستان نایین
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان نایین ۲۰۹ آبادی در ۸ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۸۶ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۱۵٬۶۹۱ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان نایین ببینید.
دهستان‌های شهرستان نایین
- دهستان بیابانک — بخش خوروبیابانک، ۱۶ آبادی، ۴٬۲۳۹ نفر جمعیت
- دهستان باقران — بخش مرکزی، ۱۳ آبادی، ۳٬۶۴۲ نفر جمعیت
- دهستان نخلستان — بخش خوروبیابانک، ۱۷ آبادی، ۲٬۱۸۰ نفر جمعیت
- دهستان چوپانان — بخش انارک، ۱۴ آبادی، ۱٬۵۵۴ نفر جمعیت
- دهستان لای سیاه — بخش مرکزی، ۶۳ آبادی، ۱٬۵۲۹ نفر جمعیت
- دهستان بهارستان — بخش مرکزی، ۲۰ آبادی، ۱٬۳۱۱ نفر جمعیت
- دهستان کوهستان — بخش مرکزی، ۵۶ آبادی، ۱٬۰۵۳ نفر جمعیت
- دهستان جندق — بخش خوروبیابانک، ۱۰ آبادی، ۱۸۳ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان نایین
- روستای فرخی — دهستان بیابانک، ۲٬۷۱۵ نفر
- روستای بافران — دهستان باقران، ۲٬۱۳۸ نفر
- روستای چوپانان — دهستان چوپانان، ۱٬۴۹۹ نفر
- روستای چاه ملک — دهستان بیابانک، ۱٬۳۰۲ نفر
- روستای مزرعه امام — دهستان باقران، ۹۵۵ نفر
- روستای مهرجان — دهستان نخلستان، ۶۸۷ نفر
- روستای بلان — دهستان کوهستان، ۵۸۶ نفر
- روستای کجان — دهستان بهارستان، ۵۷۳ نفر
- روستای ایراج — دهستان نخلستان، ۳۶۲ نفر
- روستای بنویدعلیا — دهستان باقران، ۳۳۱ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی نایین
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۲۰ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان نایین فعال است که ۳ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های نایین بانک ملی ایران با ۴ شعبه، بانک کشاورزی با ۴ شعبه و بانک صادرات ایران با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در نایین
- شعب بانک ملی ایران در نایین — ۴ شعبه، ۳ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در نایین — ۴ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در نایین — ۲ شعبه
- شعب بانک سپه در نایین — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در نایین — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در نایین — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در نایین — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در نایین — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در نایین — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در نایین — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در نایین — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در نایین — ۱ شعبه
نظرهای مخاطبان دربارهٔ نایین
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر