علت نامگذاری
درباره نام این شهر روایتهای شنیدنیای وجود دارد. مشهورترین آنها به وجود سراب گنهخانی اشاره دارد؛ چشمهای که سرچشمه رود قرهسو است. از همین رو، «روانسر» به معنای «سرچشمه رودخانهها» معنا شده است؛ نامی که گویای پیوند عمیق این شهر با آب و زندگی است.
موقعیت جغرافیایی
روانسر در مختصات ۴۶ درجه و ۲۰ دقیقه تا ۴۶ درجه و ۵۳ دقیقه طول شرقی و ۳۴ درجه و ۳۲ دقیقه تا ۳۵ درجه عرض شمالی قرار دارد. این شهر با ارتفاع متوسط ۱۳۸۰ متر از سطح دریا، در فاصله ۶۰ کیلومتری غرب کرمانشاه واقع شده و آبوهوای کوهستانی و دلپذیری دارد.
مردم
زبان
مردم خونگرم روانسر به زبان کردی مرکزی با لهجه اردلانی سخن میگویند که آوای دلنشین آن در کوچههای شهر طنینانداز است.
مذهب
مذهب مردم این دیار، سنی شافعی است و این تنوع مذهبی، بستری برای همزیستی مسالمتآمیز در طول تاریخ بوده است.
جمعیت
بر پایه آخرین سرشماری، جمعیت شهری روانسر حدود ۱۰۰ هزار نفر و جمعیت کلی آن (شهری و روستایی) بالغ بر ۱۵۰ هزار نفر (۱۸۹۸۰ خانوار) است. جمعیت روستایی و دهستانهای اطراف نیز حدود ۵۰ هزار نفر برآورد میشود.
تاریخ و آثار باستانی
روانسر یکی از گنجینههای باستانشناسی غرب ایران است. قدیمیترین نشانههای سکونت در این منطقه به دوره پارینه سنگی میانی (حدود ۵۰ هزار سال پیش) بازمیگردد که بقایای آن در غارهای کولیان و جاوری و همچنین رودخانه گراب (آوی خر) یافت شده است. از جمله کشفیات شگفتانگیز، یک دندان آسیاب فیل مربوط به دوره پلیستوسن است که در نزدیکی شهرک روانسر پیدا شده است. تپه موسایی و دو تپه مجاور آن نیز از حدود ۷ هزار سال پیش تا دوران اخیر مسکونی بودهاند.
در دوره آشور، روانسر با نام نیکور یکی از پایگاههای این دولت بینالنهرینی بود. اما شاید مهمترین اثر باستانی، دخمه روانسر (کۆشک) باشد؛ آرامگاهی صخرهای در دل کوه قله در شمال شرقی شهر که به دوره هخامنشی تعلق دارد. این دخمه با اتاقکی کوچک و نقشهایی از اهورامزدا، یک روحانی و تودهای هیزم، شما را به اعماق تاریخ میبرد. پایهستونی به نام «تختی زنگی» در کنار سراب گنهخانی نیز نشان از وجود کاخی کوچک در آن دوران دارد. در دوره اشکانی، شهر کوچکی در غرب روانسر امروزی شکل گرفت و از دوره ساسانی نیز مجموعهای از ظروف نقره در غار قوری قلعه کشف شده است. گورستان صفوی با سنگقبرهای کوفی در دامنه شمالی کوه قله نیز گویای اهمیت روانسر در آن عصر است. نام روانسر نخستین بار در کتاب شرفنامه بدلیسی (حدود ۴۰۰ سال پیش) به عنوان بخشی از قلمرو امرای اردلان ذکر شده است.
آثار باستانی روانسر
- دخمه روانسر (کۆشک): آرامگاه هخامنشی در کوه قله
- سراب گنهخانی: چشمهای تاریخی با پایهستون «تختی زنگی»
- غارهای کولیان و جاوری: آثار دوره پارینه سنگی
- تپه موسایی: محوطه باستانی از دوره مس و سنگ
- غار قوری قلعه: کشف ظروف نقره ساسانی
معماری سنتی
معماری قدیمی روانسر شامل خانههای دوطبقه با ایوانهای مسقف بود. طبقه همکف از سنگ لاشه و طبقه بالا از خشت ساخته میشد. ایوانها با ستونهای چوبی و پنجرههای کوچک آبیرنگ، جلوهای خاص داشتند. سقفها با تیرهای چوبی و شاخههای بید و کاهگل پوشانده میشد. طبقه همکف برای نگهداری دام و انبار و طبقه بالا محل سکونت خانواده بود. متأسفانه این معماری اصیل در دهههای ۶۰ و ۷۰ تخریب شد و امروز تنها چند نمونه قدیمی در شرق سراب گنهخانی باقی مانده است.
اقتصاد
روانسر با تولید سالانه ۳۵۰ هزار توپ دستدوز، میزبان تنها کارخانه توپ دستدوز ایران است که محصولاتش به ۳۰ استان و هزار شهر صادر میشود. این توپها توسط زنان و نیروهای بومی تولید میشوند. کارخانه شیر و لبنیات روانسر نیز محصولات خود را به سراسر کشور میفرستد. یکی از بزرگترین گاوداریهای ایران در حسنآباد روانسر قرار دارد و صنعت پرورش دام و طیور نیز رونق زیادی یافته است. شهرک صنعتی حسنآباد نیز واحدهای صنعتی متعددی را در خود جای داده است.
شهرستان روانسر به دلیل آبهای فراوان و خاک حاصلخیز، قطب کشاورزی استان کرمانشاه محسوب میشود. محصولات عمده شامل گندم، جو، نخود، صیفیجات و بهویژه ذرت (با بالاترین برداشت در هکتار در کشور) است. از سال ۱۳۸۵، تولید خیار، سیبزمینی، کلزا و گوجهفرنگی نیز گسترش یافته و کارخانه رب گوجهفرنگی روژین را تغذیه میکند. بازارچه مرزی روانسر و مجتمع ستاره اورامان نیز فرصتهای شغلی خوبی برای جوانان فراهم کردهاند.
بزرگان روانسر
روانسر شهری با پیشینهای درخشان است. مالکان اولیه این شهر از والیزادگان اردلان بودهاند. از بزرگان برجسته میتوان به سردار رشید اردلان (عباس خان)، آخرین حاکم حکومت اردلان و محمدصالح خان اردلان اشاره کرد که در سال ۱۳۱۰ در برابر حملات نیروهای روس و انگلیس ایستادگی کرد. غلامحسین خان اردلان نیز اولین بخشدار مقتدر اورامانات بود. از دیگر مشاهیر میتوان به سید محمدطاهر هاشمی، شیخ محمد سعید نقشبندی و میرزا احمد داواشی اشاره کرد.
روستاهای شهرستان روانسر
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان روانسر ۶۱ آبادی در ۵ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۴۹ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۸٬۸۲۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان روانسر ببینید.
دهستانهای شهرستان روانسر
- دهستان بدر — بخش مرکزی، ۱۵ آبادی، ۲٬۵۱۸ نفر جمعیت
- دهستان حسن آباد — بخش مرکزی، ۱۸ آبادی، ۲٬۲۵۵ نفر جمعیت
- دهستان دولت اباد — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۲٬۱۶۶ نفر جمعیت
- دهستان قوری قلعه — بخش شاهو، ۶ آبادی، ۱٬۲۸۹ نفر جمعیت
- دهستان زالوآب — بخش مرکزی، ۳ آبادی، ۵۹۷ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان روانسر
- روستای خراجیان — دهستان بدر، ۶۲۱ نفر
- روستای بنچله — دهستان قوری قلعه، ۵۷۰ نفر
- روستای ده لیلی — دهستان قوری قلعه، ۴۶۱ نفر
- روستای خرمآبادسفلی — دهستان حسن آباد، ۴۴۴ نفر
- روستای نهرابی — دهستان زالوآب، ۴۰۷ نفر
- روستای سردم — دهستان بدر، ۳۴۱ نفر
- روستای گرگیدر — دهستان بدر، ۲۸۱ نفر
- روستای ماخوشین — دهستان دولت اباد، ۲۷۷ نفر
- روستای تپه کوییک — دهستان حسن آباد، ۲۷۳ نفر
- روستای خرمآبادعلیا — دهستان حسن آباد، ۲۶۳ نفر
بانکها و شعب بانکی روانسر
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۸ شعبه از ۷ بانک در شهرستان روانسر فعال است که ۱ شعبه از آنها دارای خودپرداز است. بانک سپه با ۲ شعبه، پرشعبهترین بانک روانسر است.
فهرست شعب بانکها در روانسر
- شعب بانک سپه در روانسر — ۲ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در روانسر — ۱ شعبه، ۱ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک مسکن در روانسر — ۱ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در روانسر — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در روانسر — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در روانسر — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در روانسر — ۱ شعبه
بیمارستانهای روانسر
در ایرانگاه یک بیمارستان از شهرستان روانسر ثبت شده است که ۲۵ تخت فعال دارد.
- بیمارستان امام رضا(ع) روانسر — عمومی، ۲۵ تخت فعال
جاذبههای طبیعی روانسر
یکی از جاذبههای طبیعی شناختهشدهی ایران در این شهرستان یا نزدیکی آن قرار دارد:
راهنمای کامل جاذبههای طبیعی ایران را در صفحهی جغرافیای ایران ببینید.
نظرهای مخاطبان دربارهٔ روانسر
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی میدانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکتهای محلی — اولین نفر باشید.