گویش و فرهنگ
گویش مردم سربیشه، زبانی شیرین و میان‌راه است؛ نه کشیدگی گویش بیرجندی را دارد و نه کاملاً به زبان سیستانی شباهت دارد. این گویش، ترکیبی از فارسی خراسانی و سیستانی است و واژگان اصیل فارسی دری در آن به چشم می‌خورد. علت این ویژگی، نزدیکی سربیشه به مرز افغانستان است که هنوز هم ردپای خود را در گفتار مردم حفظ کرده است.
مردم این دیار پیش از اسلام زرتشتی بودند و امروز اکثریت آنان شیعه و اقلیتی نیز سنی هستند. شغل اصلی ساکنان، کشاورزی و دامپروری است و صنایع دستی و ماشینی نیز در این شهر رونق دارد.
جمعیت
بر پایه آخرین سرشماری (سال ۱۳۹۵)، جمعیت شهر سربیشه ۸٬۷۱۵ نفر در قالب ۲٬۳۶۲ خانوار بوده است.
جغرافیا و آب‌وهوا
سربیشه در حاشیه شمال شرقی دشت لوت و در ۶۵ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا بین ۱۸۳۹ تا ۱۹۱۲ متر متغیر است و آب‌وهوایی معتدل و خشک دارد. نکته جالب اینکه میانگین دمای سالانه این شهر از سایر نقاط استان کمتر است و در برخی ایام سال، سربیشه جزو سردترین شهرهای کشور محسوب می‌شود.
این شهرستان از شمال به درمیان، از جنوب به نهبندان محدود می‌شود و از شرق حدود ۱۷۵ کیلومتر با افغانستان فاصله دارد. شهرستان سربیشه شامل سه بخش «مرکزی»، «مود» و «درح»، سه شهر «سربیشه»، «مود» و «درح» و چهار دهستان است.
وجه تسمیه
درباره نام سربیشه سه روایت جذاب وجود دارد:
- سربیشه به معنای سرزمین سبز: در جنوب شهر، زمینی آبخیز و سرسبز وجود داشته و شهر در مدخل این منطقه قرار گرفته است.
- ساربیشه: در گذشته این منطقه جنگلی بوده و محل تجمع پرندگانی مانند سار (نوعی پرنده) بوده که به مرور به سربیشه تغییر یافته است.
- سردبیشه: به دلیل ارتفاع زیاد (۱۹۱۲ متر) و سرمای هوا، آن را سردبیشه می‌نامیدند که بعدها به سربیشه تبدیل شده است.
تاریخچه
قدمت سربیشه به پیش از اسلام بازمی‌گردد. شیخ حسین آیتی بیرجندی در کتاب «بهارستان» می‌نویسد: «سربیشه شهری است قدیمی که قبل از اسلام مردمان آن زرتشتی بوده‌اند». وجود گورهای گبرها (زرتشتیان) در روستاهای تاریخی این منطقه، گواهی بر این مدعاست.
همچنین در کتاب «نزهه‌القلوب» حمدالله مستوفی آمده که ابوبکر علی ابن الحسین قهستانی، از علما و ادبای عصر سلطان محمود غزنوی و ممدوح فرخی سیستانی، اهل این شهر بوده است.
آثار تاریخی سربیشه از جمله محوطه‌ها و تپه‌های باستانی، قلعه‌ها، خانه‌های قدیمی و غارها، همگی نشان‌دهنده غنای فرهنگی و سابقه تمدنی این منطقه هستند.
جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی
سربیشه با ترکیبی از جاذبه‌های مذهبی، طبیعی و تاریخی، مقصدی کامل برای گردشگران است:
اماکن مذهبی و زیارتی
- مزار بی‌بی زینب خاتون (مزار کاهی): مهم‌ترین مکان زیارتی شهرستان، متعلق به خواهر گرامی امام رضا (ع)
- مزار سید حامد علوی: در روستای چنشت، در فاصله ۶۰ کیلومتری سربیشه
- چشمه سید رضا (مزار بلند): در روستای بیژائم، زیارتگاه مردم منطقه
- زیارتگاه خواجه مراد: در روستای خواجه مراد
- زیارتگاه سبزپوش سربیشه: در روستای ماهیرود
- زیارتگاه سید معصوم: در روستای شواکند
- مجتمع فرهنگی ابوالفضل: معروف به مزار ابوالفضل در ۱۵ کیلومتری شهر
جاذبه‌های طبیعی
- غار چنشت: در دامنه کوه مشرف به روستای چنشت، با قدمتی از صدر اسلام
- غار چهل چاه: در مجاورت غار چنشت
- غار چهل دختر: کشف شده در سال ۱۳۷۴ در دامنه کوه چهل دختر
- روستای ماخونیک: یکی از هفت روستای شگفت‌انگیز کشور، در فاصله ۸۰ کیلومتری سربیشه
- چشمه‌های آب معدنی: متعدد در سطح شهرستان
آثار تاریخی
- باغ و عمارت مود: باغ-قلعه‌ای در شهر مود (۲۲ کیلومتری سربیشه)
- سنگ‌نگاره بیژائم: مربوط به دوره قبل و بعد از اسلام
- مسجد جامع بیژائم: مربوط به اوایل دوره قاجار
- قلعه کهنه بیژائم
- مسجد گنجی سربیشه: امروز با نام مسجد امام حسین شناخته می‌شود
- مسجد بزرگ سربیشه: با نام مسجد چهارده معصوم
- مسجد پخت: مربوط به دوره زندیه
- مسجد چهکندوک
- تپه چهکندوک کلاته سلیمان
روستاهای شهرستان سربیشه
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان سربیشه ۱۴۵ آبادی در ۴ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۱۱ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۱۷٬۲۸۸ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان سربیشه ببینید.
دهستان‌های شهرستان سربیشه
- دهستان درح — بخش مرکزی، ۴۰ آبادی، ۷٬۱۴۳ نفر جمعیت
- دهستان مومن آباد — بخش مرکزی، ۵۷ آبادی، ۵٬۳۵۴ نفر جمعیت
- دهستان نهارجان — بخش مود، ۲۵ آبادی، ۲٬۵۴۸ نفر جمعیت
- دهستان مود — بخش مود، ۲۳ آبادی، ۲٬۲۴۳ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان سربیشه
- روستای درح — دهستان درح، ۱٬۸۶۷ نفر
- روستای چنشت — دهستان نهارجان، ۱٬۰۰۹ نفر
- روستای مختاران — دهستان نهارجان، ۸۰۴ نفر
- روستای نازدشت — دهستان مومن آباد، ۷۴۳ نفر
- روستای ماخونیک — دهستان درح، ۷۲۵ نفر
- روستای فنود — دهستان مود، ۴۴۳ نفر
- روستای ماهی رود — دهستان درح، ۴۲۰ نفر
- روستای گلوباغ — دهستان درح، ۳۹۲ نفر
- روستای لانو — دهستان درح، ۳۸۹ نفر
- روستای شیرگ اقا — دهستان مومن آباد، ۳۸۳ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی سربیشه
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۴ شعبه از ۱۰ بانک در شهرستان سربیشه فعال است که ۳ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های سربیشه بانک ملی ایران با ۴ شعبه و بانک کشاورزی با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در سربیشه
- شعب بانک ملی ایران در سربیشه — ۴ شعبه، ۳ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در سربیشه — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب بانک سپه در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در سربیشه — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در سربیشه — ۱ شعبه
بیمارستان‌های سربیشه
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان سربیشه ثبت شده است که ۳۶ تخت فعال دارد.
- بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) سربیشه — عمومی، ۳۶ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ سربیشه
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر