نام
نام قدیمی این شهر «مبارک‌آباد»، «اسپی‌دژ» یا «دژ سفید» بوده است. «اسپی» در زبان طبری به معنای سفید است و ترکمن‌ها نیز نام «آق‌قلعه» یعنی قلعه سفید را بر آن نهاده‌اند. برای مدتی تا پیش از سال ۱۳۵۷، این شهر «پهلوی‌دژ» نامیده می‌شد، اما امروزه با نام ترکمنی‌اش شناخته می‌شود.
تاریخچه
آق‌قلا در ۱۸ کیلومتری شمال گرگان و بر جلگه‌ای هموار در کنار رودخانه گرگان واقع شده است. گفته می‌شود این شهر توسط شاه عباس صفوی در سال ۱۰۲۰ هجری قمری بنا شده است. رودخانه گرگان، آق‌قلا را به هفت بخش تقسیم می‌کند و این شهر بر سر راه بندر ترکمن به گنبد قابوس قرار دارد.
از بناهای تاریخی ارزشمند آق‌قلا، یک پل آجری از دوران صفویه است که روی رودخانه گرگان ساخته شده. در عکسی از دوره ناصرالدین شاه، دو مناره در کنار این پل دیده می‌شود که امروزه اثری از آنها باقی نمانده است. این پل دارای ۵ چشمه با معماری قدیمی است و اگرچه امروزه وسایل نقلیه از روی آن عبور نمی‌کنند، اما به عنوان یکی از آثار باستانی نگهداری می‌شود.
قلعه کهن آق‌قلا که به «قلعه مبارک‌آباد» معروف بوده، از دیگر بناهای تاریخی این شهر است. اکنون تنها دیوارهای جنوبی و بخشی از دیوار شمال به جنوب آن بر جای مانده است. همچنین دیوار تاریخی قزل آلان که گفته می‌شود اسکندر آن را بنا نهاده و انوشیروان ساسانی تعمیر کرده، از ۳ کیلومتری شمال آق‌قلا می‌گذرد. این دیوار از دریای مازندران شروع می‌شده و تا کوه‌های گلی‌داغ به طول تقریبی ۱۷۰ کیلومتر امتداد داشته است. امروزه برخی قسمت‌های آن با ارتفاع ۲ تا ۴ متر هنوز پابرجاست.
یکی از جذاب‌ترین دیدنی‌های آق‌قلا، پنجشنبه‌بازار معروف آن است. در این بازار محلی و رنگارنگ، مردم از هر قشر و صنفی کالاهای خود را عرضه می‌کنند. در این میان، صنایع دستی مردم ترکمن مانند قالی، قالیچه و پشتی‌های زیبا، چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند.
از دیگر آثار طبیعی و تاریخی آق‌قلا می‌توان به پل آق‌قلا، سد وشمگیر، تالاب اینچه، گلفشان‌های قارنی‌یاریق، اینچه و نفتیجه و دیوار تاریخی گرگان (قزل آلان) اشاره کرد.
در اواخر اسفند ۱۳۹۷، این شهر در سیل گرفتار شد و در تمام نوروز ۱۳۹۸ زیر آب ماند. آتش‌نشانی تهران و شهرهای دیگر با پمپ‌های بزرگ به کمک آمدند و با کندن چاله، سیل را به دریای مازندران هدایت کردند، اما باران‌های پی‌درپی باعث شد ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر به آب شهر اضافه شود و شهر در خطر جدی قرار گیرد.
جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت آق‌قلا ۳۵٬۱۱۶ نفر (۹٬۴۹۸ خانوار) بوده است. مردم این شهر عمدتاً از قوم ترکمن هستند و به زبان ترکمنی سخن می‌گویند. منابع درآمد مردم شامل زراعت، دامداری، تجارت و فروش صنایع دستی است. محصولات عمده آن شامل گندم، جو، برنج، پنبه، حبوبات، نباتات علوفه‌ای، سیب‌زمینی و دانه‌های روغنی است که از طریق آبیاری و دیم به دست می‌آید.
روستاهای شهرستان آق‌قلا
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان آق‌قلا ۵۸ آبادی در ۵ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۵۷ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آنها ۶۵٬۵۶۳ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان آق‌قلا ببینید.
دهستان‌های شهرستان آق‌قلا
- دهستان گرگان بوی — بخش مرکزی، ۲۳ آبادی، ۲۴٬۲۱۷ نفر جمعیت
- دهستان آق التین — بخش مرکزی، ۱۰ آبادی، ۱۳٬۱۳۶ نفر جمعیت
- دهستان شیخ موسی — بخش مرکزی، ۱۰ آبادی، ۱۱٬۶۷۰ نفر جمعیت
- دهستان مزرعه شمالی — بخش وشمگیر، ۱۰ آبادی، ۱۰٬۸۱۰ نفر جمعیت
- دهستان مزرعه جنوبی — بخش وشمگیر، ۵ آبادی، ۵٬۷۳۰ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان آق‌قلا
- روستای عطااباد — دهستان آق التین، ۴٬۵۳۱ نفر
- روستای چین سبیلی — دهستان مزرعه جنوبی، ۳٬۳۴۶ نفر
- روستای یلمه سالیان — دهستان مزرعه شمالی، ۳٬۲۸۵ نفر
- روستای صحنه سفلی — دهستان گرگان بوی، ۲٬۹۵۸ نفر
- روستای گری دوجی — دهستان شیخ موسی، ۲٬۳۴۸ نفر
- روستای یامپی — دهستان گرگان بوی، ۲٬۲۹۱ نفر
- روستای دوگونچی — دهستان گرگان بوی، ۲٬۱۱۲ نفر
- روستای بهلکه شیخ موسی — دهستان شیخ موسی، ۱٬۸۳۴ نفر
- روستای کرد — دهستان آق التین، ۱٬۸۳۱ نفر
- روستای شفتالوباغ علیا — دهستان آق التین، ۱٬۷۹۸ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی آق‌قلا
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۴ شعبه از ۱۱ بانک در شهرستان آق‌قلا فعال است که ۱ شعبه از آنها دارای خودپرداز است. پرشعبه‌ترین بانک‌های آق‌قلا بانک کشاورزی با ۳ شعبه و بانک سپه با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در آق‌قلا
- شعب بانک کشاورزی در آق‌قلا — ۳ شعبه
- شعب بانک سپه در آق‌قلا — ۲ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در آق‌قلا — ۱ شعبه، ۱ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک مسکن در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در آق‌قلا — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در آق‌قلا — ۱ شعبه
بیمارستان‌های آق‌قلا
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان آق‌قلا ثبت شده است که ۱۴۳ تخت فعال دارد.
- بیمارستان آل جلیل آق قلا — عمومی، ۱۴۳ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ آق‌قلا
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر