نامگذاری
کهنوج را باید در دل واژههای «کهن» و «نو» جستجو کرد؛ به معنای قنات نو. قنات اصلی این منطقه، قنات شیخآباد بوده و قنات نو پرآبی که در کنار قلعه قدیمی «کلات» جاری بوده، باعث رونق و پیشرفت این آبادی شده است. هسته اولیه شهر، قلعهای به نام «قلعه ضرغام» بوده که هنوز بخشهایی از آن در مجاورت شهرک ولیعصر پابرجاست و خاطرات دیروز را زمزمه میکند.
موقعیت جغرافیایی
کهنوج در موقعیتی استراتژیک در جنوب شرق ایران قرار دارد. از شمال به جیرفت و عنبرآباد، از جنوب به منوجان، از شرق به قلعه گنج و رودبار جنوب و از غرب به فاریاب و رودان (در استان هرمزگان) محدود میشود. این شهر به دلیل قرارگیری در مسیر اصلی زاهدان به بندرعباس و همچنین کرمان به بندرعباس، از اهمیت ترانزیتی بالایی برخوردار است.
شهرستانهای جدا شده از کهنوج
چهار شهرستان فاریاب، قلعه گنج، رودبار جنوب و منوجان که روزگاری بخشهایی از کهنوج بودند، به مرور تبدیل به شهرستانهای مستقل شدند. به این پنج شهرستان (رودبار جنوب، منوجان، کهنوج، فاریاب و قلعه گنج) لقب «پنج گنج» داده شده است.
آب و هوا و اقلیم
آب و هوای کهنوج گرم و خشک است؛ تابستانهایی سوزان و زمستانهایی نسبتاً معتدل و گاه سرد دارد. اما شبهای کهنوج قصه دیگری دارند؛ نسیم مطبوعی به نام «شوباد» (باد شب) میوزد و هوای خنکی را به ارمغان میآورد. این واژه آنقدر محبوب است که نام خود را به سینمای شهر (سینما شوباد) و حتی نیروگاه سیکل ترکیبی شهر (نیروگاه شوباد) داده است. کمترین دمای ثبت شده در کهنوج، ۲.۴- درجه سانتیگراد بوده است.
نواحی کوهستانی اطراف شهر
کوههای نسبتاً مرتفع با ارتفاع متوسط ۲۰۰۰ متر، همچون دیواری کهنوج را در برگرفتهاند. این ارتفاعات دنباله رشته کوههای زاگرس و کوههای پراکنده مرکزی هستند. از جمله این کوهها میتوان به جبال بارز در شمال شرقی، کوههای کلمرز، گرم، شهری و شاه اشاره کرد. وجود تودههای گرافیتی در این ارتفاعات، منجر به تشکیل معادن کرومیت شده است.
صنایع و کارخانهها
نیروگاه کهنوج
نیروگاه سیکل ترکیبی شوباد، یکی از مهمترین تأسیسات انرژی در منطقه جنوب شرق کشور است.
مجتمع تیتانیوم کهنوج
بزرگترین کارخانه تیتانیوم ایران در ۲۵ کیلومتری محور کهنوج-بندرعباس واقع شده است.
دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
کهنوج میزبان چندین مرکز آموزش عالی است که نقش مهمی در توسعه علمی منطقه ایفا میکنند.
مراکز فرهنگی
کتابخانهها
شهر کهنوج دارای کتابخانههای عمومی فعالی است که علاقهمندان به کتاب و مطالعه را پذیرا هستند.
سینما
سینما شوباد که در محوطه پارک بزرگ شهر و نزدیک دریاچه مصنوعی قرار دارد، یکی از نمادهای فرهنگی کهنوج به شمار میرود.
آثار تاریخی و جاذبههای گردشگری
از جمله آثار تاریخی کهنوج میتوان به بقایای قلعه ضرغام اشاره کرد که هسته اولیه شهر بوده است. همچنین کوه واقعه در منطقه چاه مرید و روستای شیخآباد، زیارتگاهی بزرگ و چشماندازی طبیعی و روحانی را پیش روی گردشگران میگذارد.
برخی پارکها و فضای سبز شهری
پارک بزرگ شهر کهنوج با دریاچه مصنوعی خود، یکی از مقاصد اصلی تفریحی شهروندان و مسافران است.
جمعیتشناسی
مردمشناسی
مردم کهنوج عمدتاً از قوم بلوچ هستند و اقلیتی از فارسها نیز در این شهر ساکنند.
زبان و گویش
کهنوجیها به گویش رودباری تکلم میکنند؛ گویشی که به بلوچی و بندری شباهت دارد.
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر کهنوج ۵۲,۶۲۴ نفر بوده است.
سوغات
کهنوج و شش شهرستان همجوارش، در زمستان بار اصلی محصولات صیفی و سبزیجات کشور را تأمین میکنند. اما سوغات کهنوج فقط به محصولات کشاورزی ختم نمیشود:
- شُلک: گیاهی خودرو که به صورت پخته و سرخ شده، بسیار خوشمزه و مقوی است و بیشتر در گندمزارها و دشتها یافت میشود.
- رَنگینَک: غذای محلی خوشمزهای که با خرما، شکر و مواد دیگر تهیه میشود و طعمی بینظیر دارد.
روستاهای شهرستان کهنوج
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان کهنوج ۱۶۸ آبادی در ۴ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۹۲ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۲۵٬۳۳۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان کهنوج ببینید.
دهستانهای شهرستان کهنوج
- دهستان حور — بخش فاریاب، ۴۳ آبادی، ۹٬۸۷۳ نفر جمعیت
- دهستان نخلستان — بخش مرکزی، ۵۰ آبادی، ۸٬۱۴۷ نفر جمعیت
- دهستان حومه — بخش مرکزی، ۱۶ آبادی، ۴٬۲۵۴ نفر جمعیت
- دهستان کلاشگرد — بخش فاریاب، ۵۹ آبادی، ۳٬۰۶۱ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان کهنوج
- روستای چاه مرید — دهستان حومه، ۱٬۶۲۵ نفر
- روستای کوتک پایین — دهستان نخلستان، ۱٬۱۴۹ نفر
- روستای زه — دهستان نخلستان، ۱٬۰۹۸ نفر
- روستای موتورسرکندری حور — دهستان حور، ۱٬۰۰۲ نفر
- روستای کوتک وسط — دهستان نخلستان، ۹۶۵ نفر
- روستای ده حوت — دهستان حومه، ۹۴۹ نفر
- روستای اسلامآبادچاه نارنج — دهستان حور، ۸۷۲ نفر
- روستای زهمکان — دهستان حور، ۸۵۵ نفر
- روستای حیدرابادچاه نارنج — دهستان حور، ۸۳۵ نفر
- روستای رشگورد — دهستان نخلستان، ۷۵۶ نفر
بانکها و شعب بانکی کهنوج
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۲۱ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان کهنوج فعال است که ۲ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای کهنوج بانک کشاورزی با ۵ شعبه، بانک ملی ایران با ۳ شعبه و بانک سپه با ۳ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در کهنوج
- شعب بانک کشاورزی در کهنوج — ۵ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در کهنوج — ۳ شعبه، ۲ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در کهنوج — ۳ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در کهنوج — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه رسالت در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در کهنوج — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در کهنوج — ۱ شعبه
بیمارستانهای کهنوج
در ایرانگاه ۲ بیمارستان از شهرستان کهنوج ثبت شده است که ۱ مورد از آنها بیمارستان تخصصیاند و مجموعاً ۱۶۹ تخت فعال دارند.
- بیمارستان دوازده فروردین کهنوج — عمومی، ۱۶۹ تخت فعال
- کلینیک حاج قاسم سلیمانی — تخصصی جراحی اعصاب