تاریخچه
زرند در سدههای نخستین پس از اسلام، یکی از بزرگترین و آبادترین شهرهای ایران مرکزی و جنوب شرقی به شمار میرفته است. پیش از ظهور اسلام نیز این منطقه مسکونی پررونقی بوده؛ چنانکه گفته میشود مسجد جامع کنونی شهر که بارها تخریب و بازسازی شده، پیش از اسلام آتشکده بوده و پس از آن به مسجد تبدیل گشته است.
یاقوت حموی، جغرافیدان بزرگ اسلامی در سدههای ششم و هفتم، در کتاب معجمالبلدان درباره زرند نوشته است: «زرند شهری باستانی و بزرگ از شهرهای سرآمد کرمان است.» در دوران داریوش هخامنشی، راه تجاری کرمان به خراسان از طریق زرند میگذشته است. وجود روستاها و دهکدههای قدیمی با اسامی برگرفته از لغات باستانی، دلیل دیگری بر دیرینگی این شهر است.
ژنرال سر پرسی سایکس، افسر معروف انگلیسی که در سال ۱۸۹۰ میلادی به ایران سفر کرده، در کتاب خود (هشت سال در ایران) مینویسد: «ناحیه زرند در صفحات تاریخ از سده دوازدهم میلادی به این طرف سابقهدار است و چون محل تقاطع جادههای مختلف است، به طور حتم در یک ایام حائز اهمیت بوده است.»
از سال ۳۰۰ تا آغاز سال ۶۰۰ هجری قمری، زرند شهری بزرگ و با عظمت بوده است. در سده چهارم دارای شش دروازه بوده و در پایان سده ششم جمعیتی بین ۵۰ تا ۲۰۰ هزار نفر داشته است. در سال ۵۸۳ هجری، ملک دینار شهر زرند را به عنوان مقر اصلی خود انتخاب میکند. مهمترین نکته درباره زرند، شهرنشینی مردم این شهر پیش از اسلام است که در متون مختلف تاریخی به آن اشاره شده است.
وجه تسمیه زرند
زرند در طول تاریخ اسامی متعددی داشته که هر یک به دلایلی خاص به آن اطلاق میشده است.
زراوند
این نام ریشه در متون ادبیات فارسی قدیم دارد. کلمه «زراوند» از دو بخش «زرا» به معنی زر و «وند» به معنی مکان تشکیل شده و در مجموع به «مکان زر» اشاره دارد. در کتاب اوستا نیز «زراوند» به محلی اطلاق میشده که در اطراف آن رودهای متعدد جریان داشته باشد. این معنا با موقعیت جغرافیایی زرند که آثار رودخانهها و جویبارهای قدیمی در آن دیده میشود، کاملاً مطابقت دارد.
معرفی کلی
زرند به دلیل منابع غنی معدنی از جمله زغال سنگ، سنگ آهن و مس، یکی از صنعتیترین شهرهای ایران به شمار میرود. این ویژگی باعث افزایش روزافزون جمعیت در این شهر شده است. از مهمترین محصولات کشاورزی زرند میتوان به پسته اشاره کرد که شهرت جهانی دارد.
آب و هوا و اقلیم
آب و هوای زرند نیمهکویری است؛ تابستانهایی نسبتاً گرم و زمستانهایی سرد دارد. در مناطق کوهستانی، تابستانها معتدل و زمستانها سرد است. میانگین بارش سالانه در شهر زرند ۱۴۰ میلیمتر است که بیشترین میزان آن در آذرماه با ۳۴.۱ میلیمتر ثبت شده است. متأسفانه در سالهای اخیر، فعالیت کارخانههای صنعتی باعث آلودگی هوای این شهر شده است.
در روزهای ۱۶ و ۱۷ دی ماه سال ۱۳۹۲، بارش برفی بیسابقه در ۳۰ سال گذشته رخ داد و بیش از ۲۵ سانتیمتر برف در زرند نشست.
ویژگیهای جغرافیایی
زرند در شمال استان کرمان و در جنوب شرق ایران واقع شده است. این شهر با استان یزد (شهرستان بافق) و شهرهای راور، کرمان، کوهبنان و رفسنجان همسایه است. فاصله زرند تا مرکز استان ۸۰ کیلومتر، تا رفسنجان و کوهبنان ۹۰ کیلومتر، تا بافق ۱۶۵ کیلومتر و تا راور ۸۰ کیلومتر است.
زمینشناسی و نوع خاک
منطقه زرند از نظر زمینشناسی بسیار متنوع است و تقریباً تمام دورههای زمینشناسی را در خود جای داده است. از قدیمیترین واحدهای سنگی قبل از دوران اول (پرکامبرین) تا جدیدترین رسوبات دوران چهارم (کواترزی) در این منطقه یافت میشود.
گسلها
زرند یکی از لرزهخیزترین شهرهای کشور است. مردم این شهر در سالهای ۱۳۵۶ و ۱۳۸۳ دو زلزله مرگبار را تجربه کردند. زرند دارای ۴ گسل اصلی است: گسل کوهبنان در شمال، گسل جرجافک و داوران در جنوب، و گسلی دیگر در زیر شهر.
فضای سبز شهری
سرانه فضای سبز در زرند دو برابر استاندارد کشوری است. در حاشیه بلوارهای تختی و پانزده خرداد و تمام میادین شهر، فضای سبز به وفور یافت میشود. در کنار خیابانها نیز درختان کاج، نارون و توت فراوان دیده میشود.
صنایع
زرند با داشتن معادن و کارخانجات متعدد، چهره یک شهر صنعتی را به خود گرفته است. از مهمترین واحدهای صنعتی این شهر میتوان به کارخانه کنسانتره، گندله، ککسازی، فولاد، یونولیت، نیروگاه برق، کارخانه قطران و مجموعه کارخانههای واگنسازی پلورسبز اشاره کرد.
امکانات فرهنگی
شهر زرند دارای ۴ کتابخانه عمومی رسمی زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
کتاب «از زرند تا زراوند»
این کتاب به بررسی رخدادهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی شهرستان زرند میپردازد. نویسنده که خود از اهالی زرند بوده، در این کتاب به موضوعاتی چون وجه تسمیه زرند، زلزلههای مهم، آثار تاریخی، نمایندگان مجلس، مطبوعات، مدارس علمیه، مشاهیر، محلههای قدیمی، بازیهای محلی، اصطلاحات و ضربالمثلهای رایج و سوغات این شهر پرداخته است.
کتاب «زیستن در سایه آگاهی»
این کتاب در حوزه روانشناسی بالینی و رشد فردی به قلم دکتر مصطفی جوادیپورمرادی، روانشناس و نویسنده متولد شهرستان زرند، نگاشته شده است.
دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
زرند دارای رشتههای پرستاری و مهندسی بهداشت محیط در مراکز آموزش عالی خود است.
هنری
زرند یکی از معدود شهرستانهای استان کرمان است که در زمینههای فرهنگی و هنری استعدادهای بالقوه بسیار خوبی دارد. هنرمندان این شهرستان در زمینههای تئاتر، موسیقی، هنرهای دستی، نقاشی، نویسندگی و شعر فعال و موفق هستند.
مناطق دیدنی
آثار تاریخی
بیشتر آثار تاریخی شهرستان بر اثر بلایای طبیعی از جمله زلزله و سیل از بین رفتهاند، اما برخی از آنها همچنان پابرجا هستند.
بازار سهرابی
قدیمیترین بازار شهرستان زرند که در مرکز شهر قرار گرفته است. قدمت این بازار به ۱۴۰ سال قبل بازمیگردد. این بازار ابتدا توسط شخصی به نام حاج علی ساخته شد و بعدها توسط دو برادر به نامهای کرمعلی سهرابی و هژبرعلی شاه سهرابی خریداری شد و به بازار سهرابی معروف گشت. میراث فرهنگی استان کرمان از سال ۱۳۸۲ نسبت به مسقفسازی و اتصال این بازار به بازار وکیل اقدام کرده است.
برج زرندوئیه
این برج تاریخی در میان قلعهای کوچک بنا شده و در فاصله ۶ کیلومتری شهر زرند قرار دارد.
روستاهای ییلاقی
منطقه حتکن در ۴۰ کیلومتری زرند، یکی از زیباترین مناطق استان کرمان است که به «بهشتی در حاشیه کویر» شهرت دارد. آب و هوای عالی، کوههای پوشیده از برف تا اردیبهشت، جادههای پیچ در پیچ، جنگلهای بادام کوهی و بنه، چشمههای فراوان و باغات میوههای سردسیری از زیباییهای این منطقه هستند.
منطقه سربنان با درخت چنار کهنسال روستای سراپرده، قنوات و چشمههای فراوان، باغهای متعدد و سد قدرونی، مقصدی عالی برای گردشگران است.
دشت خاک با مزارع بنفش رنگ زعفران، چشماندازی منحصر به فرد ایجاد کرده است.
روستای گیسک (روستای طالقانی) یکی از بینظیرترین روستاهای کشور است که پس از زمینلرزه ۱۳۵۶ تخریب شد و به دلیل انتقال روستا به پاییندست، همچنان دست نخورده باقی مانده است. خانههای گلی طبقاتی روی کوه، چشماندازی تماشایی دارند.
روستای سرباغ شاهرمز در دامنه کوههای دوشاخ، با درختان کهنسال و چشمانداز زیبا از شهر زرند، تفرجگاه محبوب مردم منطقه است.
از دیگر مناطق دیدنی میتوان به روستاهای آب پنگوئیه، داهوییه و چشمه گتکوئیه اشاره کرد.
رد پای دایناسورها
یکی از ارزشمندترین و نادرترین آثار کشفشده در زرند، جای پای دایناسورها در روستای ده علیرضا است. اولین بار این کشف در سال ۱۹۶۹ میلادی توسط پروفسور لاپارنت، استاد انستیتو زمینشناسی پاریس و دکتر داودزاده انجام گرفت. در ادامه کاوشها، دو لایه از ردپای دایناسورهای مربوط به دوره تریاس بالایی و ژوراسیک در دره نیزار در ۲۰ کیلومتری شمال زرند شناسایی شد.
سوغات
از سوغات و خوراکیهای محلی زرند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پسته زرندی: یکی از باکیفیتترین پستههای جهان که رتبه اول مرغوبیت را دارد. سالانه بین ۲۰ تا ۲۵ هزار تن پسته از باغات زرند برداشت میشود.
- سوهان زرندی: بسیار نازکتر و تردتر از سوهان قم که ماده اصلی آن جوانه گندم یا سمنو است. این سوهان به ثبت ملی رسیده و در انواع عسلی، کنجدی، پستهای و لقمهای نارگیلی تهیه میشود.
- قاووت: مخلوطی از چند ماده گیاهی و شکر که بسیار مقوی و مناسب برای رفع خستگی است.
- بزقرمه، چلوگوشت زرندی، آش آماچو، کماچ، کلمپه و روغن جوشی از دیگر خوراکیهای محلی این شهر هستند.
صنایع دستی: پتهدوزی، قالیبافی، سرمهدوزی، معرق، منبت و چهلتکهدوزی از جمله صنایع دستی زرند هستند. بیش از ۳ هزار نفر صنعتگر در این شهرستان فعالیت دارند و حدود ۴۰ فروشگاه به فروش پته اختصاص یافته است.
کشاورزی در زرند
پسته: قدمت کشت پسته در زرند به بیش از ۴۰۰ سال میرسد. در حال حاضر بیش از ۴۳ هزار هکتار زمین زیر کشت پسته قرار دارد که ۳۵ هزار هکتار آن به ثمر رسیده است. انواع پسته ممتاز، اوحدی، کله قوچی، اکبری و فندقی در این منطقه کشت میشود.
زعفران: کشت زعفران در زرند قدمت دیرینه دارد و کیفیت آن از زعفران خراسان نیز بالاتر است. روستاهای دشت خاک، سربنان، جرجافک و بابهویز از مراکز اصلی کشت زعفران هستند.
زیتون: از سال ۱۳۷۴ کشت زیتون در زرند آغاز شده و با موفقیت همراه بوده است. در سال ۱۳۸۲ یکی از کشاورزان زرندی به دلیل عملکرد مناسب باغ زیتون خود، مقام اول کشور را کسب کرد.
روستاهای شهرستان زرند
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان زرند ۴۱۳ آبادی در ۱۰ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۹۷ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۲۶٬۲۸۰ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان زرند ببینید.
دهستانهای شهرستان زرند
- دهستان یزدان آباد — بخش یزدان آباد، ۲۷ آبادی، ۵٬۳۸۲ نفر جمعیت
- دهستان وحدت — بخش مرکزی، ۲۱ آبادی، ۴٬۹۷۸ نفر جمعیت
- دهستان دشت خاک — بخش مرکزی، ۷۸ آبادی، ۳٬۸۸۰ نفر جمعیت
- دهستان محمدآباد — بخش مرکزی، ۹ آبادی، ۳٬۸۵۳ نفر جمعیت
- دهستان سیریز — بخش یزدان آباد، ۳۳ آبادی، ۲٬۸۱۹ نفر جمعیت
- دهستان جرجافک — بخش مرکزی، ۸۰ آبادی، ۱٬۸۳۹ نفر جمعیت
- دهستان سربنان — بخش مرکزی، ۸۴ آبادی، ۱٬۶۱۲ نفر جمعیت
- دهستان حتکن — بخش مرکزی، ۶۰ آبادی، ۱٬۰۹۳ نفر جمعیت
- دهستان اسلام آباد — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۸۲۴ نفر جمعیت
- دهستان خانوک — بخش مرکزی، ۴ آبادی
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان زرند
- روستای دشت خاک — دهستان دشت خاک، ۳٬۳۲۸ نفر
- روستای بهااباد — دهستان وحدت، ۲٬۴۹۴ نفر
- روستای جلالآباد — دهستان یزدان آباد، ۱٬۹۰۲ نفر
- روستای علیآبادسفلی — دهستان یزدان آباد، ۱٬۳۸۷ نفر
- روستای فتحآبادیزدانآباد — دهستان یزدان آباد، ۹۸۸ نفر
- روستای ده چنار — دهستان محمدآباد، ۹۷۶ نفر
- روستای احمدابادیلمقانی — دهستان وحدت، ۹۶۳ نفر
- روستای نعیمآباد — دهستان یزدان آباد، ۹۱۰ نفر
- روستای سلیمانآباد — دهستان محمدآباد، ۸۴۸ نفر
- روستای جرجافک — دهستان جرجافک، ۷۷۲ نفر
بانکها و شعب بانکی زرند
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۲۸ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان زرند فعال است که ۵ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای زرند بانک کشاورزی با ۶ شعبه، بانک ملی ایران با ۵ شعبه و بانک سپه با ۴ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در زرند
- شعب بانک کشاورزی در زرند — ۶ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در زرند — ۵ شعبه، ۵ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در زرند — ۴ شعبه
- شعب بانک مسکن در زرند — ۲ شعبه
- شعب بانک ملت در زرند — ۲ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در زرند — ۲ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در زرند — ۲ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در زرند — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در زرند — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه رسالت در زرند — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در زرند — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در زرند — ۱ شعبه
بیمارستانهای زرند
در ایرانگاه ۲ بیمارستان از شهرستان زرند ثبت شده است که مجموعاً ۲۹۳ تخت فعال دارند.
- بیمارستان سینا زرند — عمومی، ۱۴۸ تخت فعال
- بیمارستان امام علی (ع) زرند — عمومی، ۱۴۵ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ زرند
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی میدانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکتهای محلی — اولین نفر باشید.