سراب در دریا: شهر شناور در آسمان
در دریاها، سراب گاهی به شکلی معکوس دیده میشود. این اتفاق زمانی رخ میدهد که هوای مجاور آب سرد است و لایهای از هوای گرم بر فراز آن قرار گرفته باشد. در این شرایط، کشتیهایی که از دور میآیند و در پشت افق پنهانند، توسط هوای گرم منعکس شده و در آسمان شناور به نظر میرسند.
یکی از مشهورترین سرابهای دریایی در تنگه مسینا، نزدیک جزیره سیسیل ایتالیا رخ میدهد. در شرایط جوی خاص، شهر مسینا در آسمان منعکس میشود و ملوانانی که در آبهای تنگه کشتیرانی میکنند، این شهر را در هوا شناور میبینند. ایتالیاییها نام این پدیده را «فاتامورگانا» گذاشتهاند، زیرا باور دارند که جنی به نام مورگان آن را پدید آورده است.
سراب کیهانی: راز ماده نامرئی جهان
با وجود پیشرفتهای شگرف در کیهانشناسی، یکی از بزرگترین معماهای حلنشده، چگالی ماده در جهان است. بخش نامشخصی از ماده به صورت نامرئی باقی مانده و دستیابی به مقدار آن برای اخترشناسان تقریباً غیرممکن است. اما اخیراً، دانشمندان پدیدهای تازه کشف کردهاند که میتواند پرده از اسرار ماده مرئی و نامرئی در کائنات بردارد: «سرابهای جاذبهای».
سرابهای گرانشی: برخوردی که نیست
«سرابهای جاذبهای» زمانی شکل میگیرند که دو ستاره یا بیشتر در فاصلههای متفاوت از زمین، به صورت کامل با کره زمین روی یک خط قرار گیرند. در این حالت، به نظر میرسد که آنها در آسمان با هم برخورد کردهاند. اما حقیقت این است که روشنایی ستاره دورتر برای رسیدن به ما باید از میدان گرانشی ستاره نزدیکتر عبور کند و در این مسیر منحرف شود. این انحراف، تغییر شکل و حتی تکثیر تصویر از ستاره را پدید میآورد.
پیشبینی سراب جاذبهای توسط انیشتین
آلبرت انیشتین در سال ۱۹۳۶ با استفاده از نظریه نسبیت عام نشان داد که اگر از دید ناظر رصدکننده، دو ستاره با کره زمین روی یک خط قرار گیرند، دورترین ستاره علاوه بر تصویر عادی خود (یک نقطه)، تصویر دیگری به شکل حلقه نورانی در اطراف آن پیدا خواهد کرد. این حلقه، نوعی سراب کیهانی و توهم بصری است که در عالم حقیقت وجود ندارد. خود انیشتین همخط شدن دو ستاره با زمین را امری بسیار غیرمحتمل میدانست و این پدیده را تنها به صورت تئوری مطرح کرده بود.
عدسی گرانشی: عینک طبیعت
در پدیده سراب کیهانی، ستاره نزدیکتر که جاذبه آن روشنایی ستاره دورتر را منحرف میکند، «عدسی جاذبهای» نامیده میشود. این ستاره مانند عدسی عینک، نور را منحرف کرده و سراب جاذبهای را پدید میآورد. یک سال پس از نظریه انیشتین، «فریتز زوایکی» (کسی که مفهوم ماده نامرئی را مطرح کرد) با پذیرش این نظریه، به جای ستارهها، کهکشانها و انبوههای کهکشانی را به عنوان عدسی گرانشی پیشنهاد داد.
کشف سراب کیهانی: ۴۲ سال انتظار
۴۲ سال پس از ارائه این نظریهها، در سال ۱۹۷۹، یک جفت «کویزار» (اجسام ستارهمانند بسیار دور) کشف شد که بسیار به هم نزدیک و شبیه بودند. فیزیکدانان به این نتیجه رسیدند که این شباهت حیرتانگیز تصادفی نیست و یکی از این کویزارها میتواند سراب گرانشی دیگری باشد. اما برای اثبات این موضوع، باید عدسی گرانشی آن را هم کشف میکردند.
پس از رصدهای دقیق، کهکشانی کشف شد که روی یکی از کویزارها قرار گرفته بود. بدین ترتیب، نخستین سراب کیهانی کشف شد. در واقع، تنها یک کویزار وجود داشت و کهکشانی که بین آن و زمین همخط شده بود، به عنوان عدسی گرانشی عمل کرده و دومین کویزار را به صورت سراب پدید آورده بود. پس از آن، سرابهای دیگری نیز کشف شدند و حتی حلقههای نورانی که انیشتین پیشبینی کرده بود، در جهت انبوههای کهکشانی دیده شدند.
رابطه سراب کیهانی و ماده نامرئی
یک سراب کیهانی، نتیجه تداخل پیچیده میان روشنایی یک جسم نورانی سماوی (ستاره، کویزار، کهکشان یا انبوه کهکشانها) و میدان گرانشی یک عدسی گرانشی است. میدان جاذبه به توده تمام ماده (مرئی یا نامرئی) و چگونگی پراکندگی آن در عدسی بستگی دارد. از سوی دیگر، مسیر نور نیز تحت تأثیر میدان جاذبه تمام مواد بین کهکشانی (مرئی یا نامرئی) است که میان جسم نورانی، عدسی و زمین وجود دارد.
بنابراین، سرابهای کیهانی میتوانند ما را نه تنها از توده نامرئی در عدسیها، بلکه از فضای میان کهکشانی نیز آگاه کنند. اما یافتن این سرابها کار آسانی نیست و تعداد آنهایی که تاکنون کشف شده، انگشتشمار است. این کمیابی نشان میدهد که فضای میان کهکشانی نمیتواند پر از سیاهچالههای عظیم (حدود یک میلیارد برابر جرم خورشید) باشد، زیرا این سیاهچالهها عدسیهای گرانشی بسیار خوبی هستند. فیزیکدانان امیدوارند با کشف سرابهای کیهانی، اسرار بیشتری از ماده نامرئی کائنات را آشکار کنند.
روستاهای شهرستان سراب
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان سراب ۱۴۱ آبادی در ۹ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۳۲ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۶۶٬۶۲۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان سراب ببینید.
دهستانهای شهرستان سراب
- دهستان حومه — بخش مرکزی، ۱۶ آبادی، ۱۳٬۲۷۳ نفر جمعیت
- دهستان ابرغان — بخش مرکزی، ۲۱ آبادی، ۱۱٬۵۰۸ نفر جمعیت
- دهستان آغمیون — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۱۰٬۰۲۴ نفر جمعیت
- دهستان رازلیق — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۸٬۱۶۶ نفر جمعیت
- دهستان اردلان — بخش مهربان، ۱۰ آبادی، ۵٬۹۳۲ نفر جمعیت
- دهستان ملایعقوب — بخش مرکزی، ۱۳ آبادی، ۵٬۶۹۹ نفر جمعیت
- دهستان آلان برآغوش — بخش مهربان، ۱۴ آبادی، ۴٬۷۲۶ نفر جمعیت
- دهستان شربیان — بخش مهربان، ۹ آبادی، ۴٬۳۷۸ نفر جمعیت
- دهستان صایین — بخش مرکزی، ۲۲ آبادی، ۲٬۹۱۹ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان سراب
- روستای اسبفروشان — دهستان حومه، ۳٬۰۷۵ نفر
- روستای الان — دهستان آلان برآغوش، ۲٬۳۷۳ نفر
- روستای قیصرق — دهستان اردلان، ۲٬۲۷۳ نفر
- روستای قلعه جوق — دهستان رازلیق، ۲٬۱۸۵ نفر
- روستای کادیجان — دهستان آغمیون، ۲٬۰۸۲ نفر
- روستای دامنجان — دهستان ابرغان، ۱٬۷۳۲ نفر
- روستای اندراب — دهستان حومه، ۱٬۷۰۴ نفر
- روستای اردها — دهستان ملایعقوب، ۱٬۶۸۳ نفر
- روستای بیجند — دهستان حومه، ۱٬۶۷۴ نفر
- روستای رازلیق — دهستان رازلیق، ۱٬۶۵۶ نفر
بانکها و شعب بانکی سراب
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۳۱ شعبه از ۱۳ بانک در شهرستان سراب فعال است که ۵ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای سراب بانک کشاورزی با ۷ شعبه، بانک سپه با ۶ شعبه و بانک ملی ایران با ۵ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در سراب
- شعب بانک کشاورزی در سراب — ۷ شعبه
- شعب بانک سپه در سراب — ۶ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در سراب — ۵ شعبه، ۵ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک صادرات ایران در سراب — ۳ شعبه
- شعب بانک ملت در سراب — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در سراب — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در سراب — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در سراب — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در سراب — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در سراب — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در سراب — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در سراب — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در سراب — ۱ شعبه
بیمارستانهای سراب
در ایرانگاه ۲ بیمارستان از شهرستان سراب ثبت شده است که مجموعاً ۲۱۱ تخت فعال دارند.
- بیمارستان امام خمینی (ره) سراب — عمومی، ۲۱۱ تخت فعال
- بیمارستان 527 ارتش سراب — عمومی