وجه تسمیه
برخلاف نامش، شاهرود رودخانه‌ای ندارد! در دوران قاجار، آسان‌ترین راه میان پایتخت و مرکز ایل قاجار در استرآباد (گرگان امروزی) از مسیر بسطام می‌گذشت. به همین دلیل، «شاه‌رو» را در مجاورت این جاده کوهستانی ساختند. پس از انقلاب ۱۳۵۸، نام شهر به «امام‌شهر» تغییر یافت، اما بعدها با رأی مجلس، دوباره به شاهرود بازگشت.
موقعیت
شهرستان شاهرود با ۵۱۴۱۹ کیلومتر مربع وسعت، بزرگ‌ترین و سرسبزترین شهر استان سمنان است. خیابان‌هایش با انبوه درختان پوشیده شده و در هر فصلی که قدم بزنید، طراوت و سرسبزی شما را همراهی می‌کند. این شهر از شمال به استان گلستان، از شرق به خراسان رضوی، از جنوب به خراسان جنوبی و اصفهان و از غرب به دامغان محدود می‌شود. قرار گرفتن در مسیر اصلی مشهد، راه‌های شاهرود را همیشه پرتردد کرده است. شاهرود در نزدیکی جنگل ابر، یکی از شگفت‌انگیزترین جنگل‌های ایران، واقع شده و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد.
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت مرکز شهرستان شاهرود بالغ بر ۱۵۰,۰۰۰ نفر است.
پیشینه تاریخی
کهن‌ترین نام شاهرود را در «وندیداد اوستا» می‌توان یافت؛ جایی که از سرزمین «چخره» به عنوان چهاردهمین ایالت آریایی یاد شده است. برخی پژوهشگران «چخره» را شکل ابتدایی «شاهرود» می‌دانند. این منطقه، گذرگاه ورود آریایی‌ها و به ویژه پارتها به فلات ایران بوده است. ارتفاعات امن اطراف شهر، نخستین ساکنان را به خود جذب کرد و هسته اولیه آبادی در میان قله‌ها شکل گرفت.
اشکانیان
قدمت سکونت در منطقه شاهرود به هزار سال پیش از میلاد مسیح می‌رسد. آثار به‌دست‌آمده از تپه بلوار، گواه این مدعاست. هسته اولیه شهر بر فراز تپه‌های کم‌ارتفاع دامنه کوه‌های شمالی بنا شد و به دلیل بزرگی رودخانه منطقه، نام «شاهرود» را به خود گرفت. در دوران اشکانیان، این شهر در کنار «صددروازه» (پایتخت اشکانیان در دامغان امروزی) از شهرهای معتبر پارتی بود. بعدها همراه با دامغان، در ردیف مهم‌ترین شهرهای ایالت تاریخی «کومِش» قرار گرفت و کاروان‌های جاده ابریشم از آن عبور می‌کردند.
صفویه
شاهرود در عصر صفویه منطقه‌ای کوچک بود. نخستین بنای قابل توجه آن، دژی بود که به هنگام هجوم افغان‌ها ساخته شد. با هرج‌ومرج دوره نادری و جنگ‌های تأسیس سلسله قاجار، این شهر از اهمیت افتاد، اما به دلیل موقعیت استراتژیک، از زمان فتحعلی‌شاه دوباره رونق گرفت.
محلات قدیمی
از محلات قدیم شاهرود می‌توان به بیدآباد، کوچه راه دیزج، شیر و خورشید، شبدری، خیابان مزار، باغ زندان، مصلی، آبتول، آب صاف، تل خاکستر، سرچشمه، پاچنار، آسیاب مندلی، تخت جمشید (هفده شهریور فعلی)، تخت طاووس (پانزده خرداد فعلی)، مدرسه قلعه و کوزه‌گری اشاره کرد.
زبان
مردم شاهرود به زبان فارسی با لهجه شاهرودی سخن می‌گویند.
آب و هوا
شاهرود به دلیل مجاورت با دامنه قله شاهوار، رشته کوه البرز و جنگل ابر، آب و هوایی معتدل کوهستانی دارد. زمستان‌هایش سرد و تابستان‌هایش معتدل است. اما ویژگی منحصربه‌فرد شاهرود، تنوع آب و هوایی شگفت‌انگیز آن است: بخش مرکزی معتدل کوهپایه‌ای، بخش شمالی نسبتاً سرد و کوهستانی، و بخش جنوبی (طرود و بیارجمند) به دلیل قرارگیری در دشت کویر، گرم و خشک است. به همین دلیل، شاهرود را «قاره کوچک» می‌نامند.
موقعیت جغرافیایی
این شهر در حاشیه شمالی دشت کویر و دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز، با مختصات ۳۶ درجه و ۲۵ دقیقه عرضی و ۵۴ درجه و ۵۸ دقیقه طولی، در ارتفاع ۱۳۸۰ متری از سطح دریا واقع شده است.
گردشگری
جاذبه‌های طبیعی شاهرود
روستای نگارمن منطقه‌ای خوش‌آب‌وهوا در شمال شاهرود است. چشمه‌ای با همین نام با آبی گوارا و زلال از میان سنگ‌های آهکی می‌جوشد و ۲۳ لیتر آب در ثانیه را روانه زمین‌های کشاورزی می‌کند. این چشمه در ۲۵ کیلومتری شمال شهر و در دامنه قله شاهوار واقع شده است. وجود مواد معدنی گوناگون، رنگ‌هایی بدیع به آب بخشیده و آن را به «چشمه هفت رنگ» معروف کرده است.
تپه‌های مریخی شاهرود در نزدیکی روستای قهج و ۴۰ کیلومتری شهرستان، مناظری شگفت‌انگیز و شبیه به سیاره مریخ خلق کرده‌اند.
آبشار یخی آوستا جاذبه‌ای ناشناخته است که در فصل زمستان با یخ‌بندان، زیباترین چشم‌اندازها را پدید می‌آورد. این منطقه علاوه بر آبشار، یک قلعه تاریخی و درختان اورس را نیز در خود جای داده است.
پناهگاه حیات وحش «خوش ییلاق» با ۱۵۰۰۵۷ هکتار وسعت، در شمال شرقی شاهرود قرار دارد. این منطقه از نخستین مناطق حفاظت‌شده ایران است و از سال ۱۳۶۴ عنوان پناهگاه حیات وحش را دارد.
جاذبه‌های تاریخی
آرامگاه ابوالحسن خرقانی (زاده ۳۵۲-درگذشته ۴۲۵ قمری) عارف و صوفی نام‌دار ایرانی، در روستای قلعه نو خرقان، در ۲۵ کیلومتری جاده شاهرود به آزادشهر قرار دارد.
عمارت امیر اعظم بنایی ارزشمند از اواخر دوره قاجار است که در سال ۱۳۰۴ بر مقبره امیراعظم، حاکم مشروطه‌خواه استرآباد و قومس، ساخته شد. آجرکاری زیبای نما، سه اتاق با اتاق میانی سه‌دری، و دو شومینه از ویژگی‌های آن است. این بنا در تاریخ ۲۱/۱۲/۹۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
خانه یغمایی‌ها حدود ۱۰۰ سال پیش توسط یک معمار یزدی ساخته شده و عناصری از معماری یزد مانند بادگیر را به نمایش می‌گذارد. پلان حیاط مرکزی، حوضخانه، آب انبار و اتاق‌های زمستانه از بخش‌های آن است. این خانه اکنون به اداره میراث فرهنگی شاهرود تبدیل شده و بازدید از آن رایگان است.
خانه عطاردی در مجاورت باروی قدیم شهر، با مساحت ۵۴۰ متر مربع و شامل بخش‌های اندرونی و بیرونی، سردرب ورودی، دالان، بالاخانه، مطبخ و تنورخانه است.
مجموعه کاروانسراهای شاه عباسی در ۱۱۰ کیلومتری شرق شاهرود، از سه کاروانسرای متصل به هم تشکیل شده که دو تای آن از دوران قاجار و شاه عباس اول به یادگار مانده است. آب انبار، حمام، چاپارخانه و تلگرافخانه از بخش‌های این مجموعه است.
موزه‌ها
موزه شاهرود در ساختمان قدیمی شهرداری (دوره پهلوی اول) قرار دارد و شامل بخش‌های باستان‌شناسی و مردم‌شناسی است. اشیای مکشوفه از تپه هشت هزار ساله سنگ چخماق بسطام و تپه سه هزار ساله بلوار شاهرود در این موزه به نمایش گذاشته شده است.
موزه حیات وحش شاهرود در زمینی به مساحت ۲۰۰ متر مربع، ۴۲ گونه جانوری تاکسیدرمی شده را به نمایش می‌گذارد که بیشتر آنها بومی شهرستان هستند.
موزه آب شاهرود اولین موزه خصوصی آب در ایران است که در سال ۱۳۹۱ در ساختمان قدیمی تکیه برنجی راه‌اندازی شد. بیش از ۳۰۰ قطعه از لوازم مرتبط با آب، از شیرهای قدیمی تا جهت‌یاب قنات، در این موزه دیده می‌شود.
موزه عرفان شرق در مجموعه تاریخی بسطام و در بنای معروف به گنبد غازان خان (سال‌های ۷۰۳-۶۷۰ هجری) افتتاح شده است. گنبد مخروطی شکل با کاشی‌های فیروزه‌ای و مقرنس‌های گچی، از زیبایی‌های این بناست. قرآن‌های خطی، شمعدان‌های قدیمی و ظروف چینی دوره صفویه در این موزه دیده می‌شود.
ترابری
شاهرود در مسیر جاده ۴۴ (تهران-مشهد) قرار دارد. جاده ۸۳ نیز این شهر را به آزادشهر و گنبد کاووس متصل می‌کند و راه ارتباطی شمالی-جنوب شرقی رشته کوه البرز است.
صنعت
شهرک صنعتی شاهرود با وسعت ۵۰۰ هکتار و ۲۱۰ واحد صنعتی، حدود ۹۵ واحد فعال با اشتغال‌زایی بیش از ۱۸ هزار نفر دارد. از مهم‌ترین صنایع آن می‌توان به کارخانه ذوب آهن شاهرود، شرکت معادن زغال‌سنگ البرز شرقی و صنایع چوبی دهستان دهملا (روستایی بدون بیکار در کشور) اشاره کرد.
معدن
مهم‌ترین معادن شهرستان شامل معدن زغال‌سنگ البرز شرقی (مشترک با دامغان و استان گلستان)، کرومیت، مس، آهک، گچ و سنگ‌های تزئینی است.
سوغات
برگه زردآلو، قیسی (از مهم‌ترین صادرات)، کشمش، انگور، گیلاس، آلو، آلبالو خشک، انواع کشک محلی، ماست گوسفندی، کره محلی، آبغوره، گرد غوره، آلوی خورشتی، انواع نان (نان قندی، نان کاک، فتیر)، انواع نقل و آبنبات، و صنایع دستی مانند گلیم، گلیچ، جاجیم، سفال، سرامیک و منبت.
کشاورزی
شاهرود در تولیدات کشاورزی رتبه اول استان و در کشور جزء ۱۹ قطب کشاورزی است. مهم‌ترین محصولات باغی آن انگور و زردآلو هستند. میزان تولید زردآلوی شاهرود ۱۰٪ تولید ایران و بیش از ۱٪ تولید جهان است. بیش از ۵۰ نوع انگور در شاهرود وجود دارد و به همین دلیل به «شهر انگور» معروف است. کیفیت میوه‌هایی مانند زردآلو، گیلاس و انگور شاهرودی در خاورمیانه زبانزد است.
روستاهای شهرستان شاهرود
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان شاهرود ۳۷۱ آبادی در ۱۲ دهستان و ۴ بخش ثبت شده است که ۱۲۸ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آنها ۶۶٬۲۰۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان شاهرود ببینید.
دهستان‌های شهرستان شاهرود
- دهستان خرقان — بخش بسطام، ۵۸ آبادی، ۱۴٬۳۹۸ نفر جمعیت
- دهستان حومه — بخش مرکزی، ۳۶ آبادی، ۹٬۵۱۸ نفر جمعیت
- دهستان رضوان — بخش میامی، ۱۳ آبادی، ۶٬۵۲۸ نفر جمعیت
- دهستان کلاته های شرقی — بخش میامی، ۳۳ آبادی، ۵٬۷۶۲ نفر جمعیت
- دهستان کلاته های غربی — بخش بسطام، ۲۲ آبادی، ۵٬۵۱۹ نفر جمعیت
- دهستان نردین — بخش میامی، ۲۴ آبادی، ۵٬۵۱۴ نفر جمعیت
- دهستان میامی — بخش میامی، ۵۴ آبادی، ۵٬۴۰۵ نفر جمعیت
- دهستان فرومد — بخش میامی، ۲۸ آبادی، ۳٬۴۳۰ نفر جمعیت
- دهستان طرود — بخش مرکزی، ۲۴ آبادی، ۳٬۳۴۲ نفر جمعیت
- دهستان خوارتوران — بخش بیارجمند، ۳۲ آبادی، ۲٬۸۶۶ نفر جمعیت
- دهستان بیارجمند — بخش بیارجمند، ۳۴ آبادی، ۲٬۰۱۶ نفر جمعیت
- دهستان دهملا — بخش مرکزی، ۱۳ آبادی، ۱٬۹۰۷ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان شاهرود
- روستای رویان — دهستان حومه، ۳٬۲۹۵ نفر
- روستای نردین — دهستان نردین، ۲٬۷۳۹ نفر
- روستای نام نیک — دهستان رضوان، ۲٬۶۸۲ نفر
- پادگان چهل دختر — دهستان کلاته های غربی، ۲٬۵۶۴ نفر
- روستای میقان — دهستان خرقان، ۲٬۲۰۷ نفر
- روستای پرو — دهستان خرقان، ۲٬۱۷۱ نفر
- روستای فرومد — دهستان فرومد، ۲٬۰۶۳ نفر
- روستای طرود — دهستان طرود، ۱٬۹۶۵ نفر
- روستای قلعه نوخرقان — دهستان خرقان، ۱٬۹۴۰ نفر
- روستای دیزج — دهستان حومه، ۱٬۸۷۹ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی شاهرود
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۷۶ شعبه از ۱۶ بانک در شهرستان شاهرود فعال است که ۹ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های شاهرود بانک ملی ایران با ۱۳ شعبه، بانک کشاورزی با ۱۳ شعبه و بانک سپه با ۱۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در شاهرود
- شعب بانک ملی ایران در شاهرود — ۱۳ شعبه، ۹ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در شاهرود — ۱۳ شعبه
- شعب بانک سپه در شاهرود — ۱۲ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در شاهرود — ۸ شعبه
- شعب بانک تجارت در شاهرود — ۸ شعبه
- شعب بانک مسکن در شاهرود — ۶ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در شاهرود — ۵ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در شاهرود — ۲ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در شاهرود — ۲ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در شاهرود — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در شاهرود — ۱ شعبه
- شعب بانک پارسیان در شاهرود — ۱ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در شاهرود — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در شاهرود — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در شاهرود — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در شاهرود — ۱ شعبه
بیمارستان‌های شاهرود
در ایران‌گاه ۵ بیمارستان از شهرستان شاهرود ثبت شده است که مجموعاً ۸۲۵ تخت فعال دارند.
- بیمارستان امام حسین (ع) شاهرود — عمومی، ۳۸۵ تخت فعال
- بیمارستان بهار شاهرود — عمومی، ۲۴۰ تخت فعال
- بیمارستان خاتم الانبیاء شاهرود — عمومی، ۱۰۰ تخت فعال
- بیمارستان فاطمیه شاهرود — عمومی، ۱۰۰ تخت فعال
- کلینیک ویژه مستقل دانشگاه — عمومی
دانشگاه‌های شاهرود
در ایران‌گاه معرفی کامل دانشگاه صنعتی شاهرود از شهرستان شاهرود ثبت شده است که در سال ۱۳۵۳ تاسیس شده است.
در صفحه‌ی هر دانشگاه، دانشکده‌ها، رشته‌ها، شرایط پذیرش، خوابگاه‌ها، امکانات رفاهی و راه‌های ارتباطی آن را می‌بینید.
- دانشگاه صنعتی شاهرود — تاسیس ۱۳۵۳، دارای خوابگاه، دارای پارک علم و فناوری
فهرست همه‌ی دانشگاه‌های کشور در صفحه‌ی دانشگاه‌های ایران در دسترس است.
جاذبه‌های طبیعی شاهرود
یکی از جاذبه‌های طبیعی شناخته‌شده‌ی ایران در این شهرستان یا نزدیکی آن قرار دارد:
راهنمای کامل جاذبه‌های طبیعی ایران را در صفحه‌ی جغرافیای ایران ببینید.
نظرهای مخاطبان دربارهٔ شاهرود
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر