پیشینه نام شهر
آرادان در گذشته مرکز گرمسار یا به اصطلاح آن زمان «حاکم‌نشین خوار» بوده است. این شهر در دوران پارت‌ها (اشکانیان) از مناطق مهم به شمار می‌رفته و نام آن در تاریخچه گرمسار در دوره امپراتوری اشکانیان ثبت شده است. برخی پژوهشگران معتقدند که نام آرادان تحریف‌شده «اردوان» است. احمد کسروی در کتاب «اسامی شهرها» نام آرادان را به معنای «جایگاه رادان» آورده است. در سفرنامه ناصرالدین شاه، از این شهر با نام «اردوان» و نام اصیلش «اردون» یاد شده و گفته شده که از عهد اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باقی مانده است.
قلعه آرادان که امروزه تنها خرابه‌ای از آن باقی مانده، طبق احتمالات به دوران اشکانیان تعلق دارد و نشان از بنیاد این شهر در ایران پیش از اسلام است.
در کتاب «فرهنگ جغرافیایی ایران» درباره آرادان چنین آمده است:
«آرادان- قصبه مرکز دهستان ارادان- بخش گرمسار- شهرستان دماوند... درجلگه معتدل- سکنه ۲۵۰۳- شیعه- فارسی... از آثار قدیمی قلعه خرابه و ساختمان امامزاده سلطان شاهنظر است.»
همچنین در کتاب «وجه تسمیه شهرها و روستاهای ایران» دو روایت درباره نام آرادان ذکر شده: نخست اینکه شاید تحریف‌شده «اردوان» باشد و دوم اینکه «ارادان» به معنای «جایگاه رادان» است.
آرادان در کتب و سفرنامه‌ها
شهر آرادان در کتب و سفرنامه‌های مختلفی توصیف شده است. نکته جالب توجه در اکثر این کتاب‌ها این جمله است که «آرادان؛ از دهات معتبر و آباد ری و پایتخت خوار (گرمسار فعلی) است».
در یکی از سفرنامه‌های قدیمی، آرادان این‌گونه توصیف شده است:
«آرادان دو قلعه دارد. قلعه وسطی در بالای تپه بلند است و منزل اربابان در قلعه تپه می‌باشد... بسیار جای باصفا و دلکش است... اسم امامزاده آرادان، امامزاده سلطان شاه نظر است و اهل آرادان طایفه سنگسری و ده نمکی هستند.»
در سفرنامه ناصرالدین شاه نیز می‌خوانیم:
«... اسم اصیلش اردوان است که از عهد اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باید باقی مانده باشد و حال از کثرت استعمال، آرادان می‌گویند.»
قلعه آرادان و حوادث تاریخی
قلعه آرادان یکی از قدیمی‌ترین قلاع ایران زمین بوده است. این قلعه در دوره‌های مختلف تاریخی به دلیل مرکزیت حاکم‌نشین خوار، اهمیت سیاسی و اداری داشته است. متأسفانه امروزه وضعیت مناسبی ندارد، اما در گذشته، قلعه‌ای حصین و استوار بوده که حتی در متون تاریخی از آن به عنوان یکی از قلعه‌های باطنیان و اسماعیلیان یاد شده است.
در کتاب «معجم البلدان» درباره این قلعه آمده:
«اردهن قلعه‌ای است حصین از اعمال ری... بین آن و ری سه روزه راه است.»
همچنین نقل شده که خوارزمشاه هنگام فرار از چنگیزخان، ده صندوق پر از جواهر را برای نگهداری به این قلعه سپرد.
آرادان در نگاه مشاهیر
هادی هزاوه‌ای، نقاش ایرانی ساکن آمریکا، هشت سال از زندگی خود را در آرادان گذرانده است. او درباره تأثیر این منطقه بر آثارش می‌گوید:
«تمام فرم‌ها و طرح‌های هندسی در تابلوهایم از خاطرات کودکی و جوانی‌ام در آرادان نشأت می‌گیرند... زندگی در آرادان به من فرصت نقاشی، مطالعه، تنهایی و گاه گم شدن را می‌داد.»
صادق هدایت نیز در کتاب «علویه خانم و ولنگاری»، روستای دهنمک آرادان را توصیف کرده است.
و اما محمود احمدی‌نژاد، ششمین رئیس‌جمهور ایران، در این شهر به دنیا آمده است. او در سفری رسمی به آرادان گفت:
«با همه وجود خوشحالم که یکبار دیگر به آرادان سفر می‌کنم... آرادان را دیار محبت، سخت‌کوشی، عزت و یکی از کانون‌های مبارزه برای انقلاب اسلامی می‌دانم.»
موقعیت جغرافیایی
شهرستان آرادان از شمال به فیروزکوه، از غرب به گرمسار، از شرق به سرخه و از جنوب به اردستان (اصفهان) منتهی می‌شود. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۸۸۰ متر است.
آب و هوا
آرادان دارای آب و هوایی متنوع است: کوهپایه‌ای در مرکز، ییلاقی در شمال و کویری در جنوب. میانگین سالانه دما ۱۷٫۸ درجه سانتی‌گراد است و میزان بارش سالانه به ۱۴۱ میلی‌متر می‌رسد.
زبان و اقوام
اکثریت مردم این شهرستان به زبان فارسی صحبت می‌کنند. برخی نیز به لهجه گرمساری تکلم دارند. بخش بزرگی از ساکنان روستاهای آرادان را عشایر الیکایی تشکیل می‌دهند که طبری‌تبار (مازندرانی) هستند و به گویش الیکایی صحبت می‌کنند. در طول سده اخیر، طوایف مختلفی از جمله سنگسری‌ها، رنجبرها و ایل الیکایی به این شهر مهاجرت کرده‌اند.
اماکن تاریخی و جاذبه‌های دیدنی
متأسفانه بسیاری از آثار تاریخی آرادان در دو دوره تخریب شده‌اند: نخست قبل از انقلاب ۱۳۵۷ و دوم در دهه ۶۰ شمسی. از جمله آثار تخریب‌شده می‌توان به قلعه تاریخی، سقاخانه تکیه، حمام قدیمی و برج‌های دیدبانی اشاره کرد.
اما هنوز هم جاذبه‌های ارزشمندی در این شهرستان باقی مانده است:
- قلعه آرادان (خرابه‌های باقی‌مانده)
- امامزاده سلطان شاه نظر
- امامزاده خلیل‌الله
- تکیه، آب انبار و یخچال تاریخی
- روستاهای هدف گردشگری: رامه، پاده و ده نمک
تقسیمات کشوری
آرادان تا پیش از مردادماه ۱۳۹۰ جزئی از شهرستان گرمسار بود، اما در این سال با تصویب هیئت وزیران به عنوان ششمین شهرستان استان سمنان معرفی شد. این شهرستان دارای ۱۳۰ آبادی است.
بانک‌ها و شعب بانکی آرادان
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۵ شعبه از ۳ بانک در شهرستان آرادان فعال است. بانک کشاورزی با ۳ شعبه، پرشعبه‌ترین بانک آرادان است.
فهرست شعب بانک‌ها در آرادان
- شعب بانک کشاورزی در آرادان — ۳ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در آرادان — ۱ شعبه
- شعب بانک سپه در آرادان — ۱ شعبه
بیمارستان‌های آرادان
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان آرادان ثبت شده است که ۲ تخت فعال دارد.
- بیمارستان امام حسین (ع) ارادان — عمومی، ۲ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ آرادان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر