تاریخچه
استخراج فیروزه قدمتی دیرینه دارد. در تپه‌های «سِریوس» نیومکزیکو، بومیان آمریکا اولین استخراج‌کنندگان بودند و در اواخر قرن نوزدهم، این سنگ برای مدتی کوتاه توجه اروپایی‌ها را جلب کرد. قیمت فیروزه در حدود سال ۱۸۹۰ به اوج رسید، اما تا ۱۹۱۲ سقوط کرد و استخراج گسترده آن پایان یافت.
در ایران صفوی، در دوران محمد خدابنده (۱۵۷۸–۱۵۸۷)، غبار فیروزه‌ای که طی پنجاه سال استخراج انباشته شده بود، به شکلی افراطی مصرف شد؛ این ولخرجی در بحبوحه تنگناهای اقتصادی و ناآرامی‌های سیاسی رخ داد.
خواص
فیروزه سنگی با سختی موس کمی کمتر از ۶ است که آن را کمی سخت‌تر از شیشه پنجره می‌کند. جلای آن معمولاً مومی تا زیر شیشه‌ای و شفافیتش کدر است، اما در مقاطع نازک نیمه‌شفاف دیده می‌شود. رنگ این کانی از سفید و آبی پودری تا آبی آسمانی و سبز مایل به زرد متغیر است. رنگ آبی ناشی از مس ایدیوکروماتیک و رنگ سبز حاصل ناخالصی آهن یا کم‌آبی است.
ضریب شکست فیروزه حدود ۱٫۶۱ تا ۱٫۶۲ است و در زیر اشعه ماوراء بنفش موج بلند، گاهی سبز، زرد یا آبی روشن فلورسنس می‌دهد. این سنگ در اسید کلریدریک داغ حل می‌شود و با وجود سختی کم، جلای خوبی می‌پذیرد. فیروزه اغلب با رگه‌های لیمونیت یا پیریت همراه است و به صورت کریپتوکریستالی و عظیم یافت می‌شود.
تشکیل فیروزه
فیروزه معمولاً از رسوب هیدروترمال سولفیدهای مس تشکیل می‌شود. آب‌های متئوریک (باران یا برف) با نفوذ به پورفیر مس، سولفیدها را اکسید کرده و محلول اسیدی حاوی مس با کانی‌های آلومینیوم واکنش می‌دهد. این فرآیند در دمای پایین (۹۰–۱۹۵ درجه سانتی‌گراد) و محیط‌های خشک راحت‌تر رخ می‌دهد.
در ایران، رسوبات فیروزه در ماسه‌سنگ‌ها و سنگ‌آهک‌های دوره سوم زمین‌شناسی یافت می‌شوند. معادن نیشابور تا عمق ۹ متری زیر سطح حفر شده‌اند و این گوهر در رگه‌های عمودی و افقی شکل گرفته است.
تاریخچه استفاده انسان از فیروزه
فیروزه از دوران باستان در فرهنگ‌های بزرگ جهان محبوب بوده است: از ایران بزرگ و مصر باستان گرفته تا آزتک‌ها، بین‌النهرین و چین. این سنگ احتمالاً از طریق جاده ابریشم و امپراتوری عثمانی به اروپا راه یافت.
در ایران
ایران حداقل ۲۰۰۰ سال است که منبع اصلی فیروزه جهان است. ایرانیان آن را «پیروزه» (به معنای پیروزی) نامیدند و بعدها عرب‌ها آن را «فیروزه» خواندند. مهم‌ترین معدن فیروزه جهان در نیشابور قرار دارد و ایران در استان‌های سمنان و کرمان نیز معادنی دارد. فیروزه در معماری ایرانی برای پوشاندن گنبد کاخ‌ها استفاده می‌شد، زیرا رنگ آبی آن نماد بهشت بود.
فیروزه به دو نوع «عجمی» (صاف) و «شجری» (رگه‌دار) یافت می‌شود و نوع عجمی نیشابوری با قیمت بالا معامله می‌شود. در کتاب «حدود العالم» آمده: «و اندر کوه‌های وی طوس معدن پیروزه است و معدن مس است و سرب و سرمه و شبه و دیگ سنگین.»
تأثیرات فرهنگی فیروزه
در بسیاری از فرهنگ‌ها، فیروزه سنگی مقدس و آورنده خوشبختی بوده است. در مصر باستان، اثاثیه قبر با منبت فیروزه‌ای به ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد بازمی‌گردد. در ایران باستان، این سنگ را دور گردن یا مچ می‌بستند تا از مرگ نابهنگام محافظت کند. الهه حاثور در مصر با فیروزه مرتبط بود و القابی چون «بانوی فیروزه» داشت.
در فرهنگ غربی، فیروزه سنگ تولد ماه دسامبر است و در سینه‌بند کاهن اعظم یهودی نیز به کار رفته است. آزتک‌ها و مایاها نیز آن را ارزشمند می‌دانستند.
ریشه‌شناسی کلمه انگلیسی «turquoise»
واژه «turquoise» در انگلیسی از فرانسوی به معنای «ترکی» گرفته شده است، زیرا این سنگ از طریق امپراتوری عثمانی به اروپا راه یافت. قدمت این کلمه به قرن چهاردهم با شکل «turkeis» بازمی‌گردد.
فیروزه در ایران‌گاه
شهرستان فیروزه یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. اطلاعات این شهرستان در ایران‌گاه در حال تکمیل است؛ در ادامه، شهرستان‌های نزدیک فیروزه و آنچه تا امروز از خود این شهرستان ثبت شده است را می‌بینید.
شهرستان‌های نزدیک فیروزه
- نیشابور — حدود ۲۱ کیلومتر، ۳۸۳ آبادی، ۶۷ شعبه‌ی بانک
- میان جلگه — حدود ۳۷ کیلومتر
- خوشاب — حدود ۵۳ کیلومتر، ۱ شعبه‌ی بانک
- زبرخان — حدود ۵۵ کیلومتر
کسب‌وکارهای ثبت‌شده در فیروزه
در ایران‌گاه ۱ وب‌سایت دارای نماد اعتماد الکترونیکی با نشانی فیروزه ثبت شده است.
- پاژین — pazhin.ir
راهنماهای مرتبط
- استان خراسان رضوی — شهرستان‌ها، جغرافیا و اطلاعات استان
- روستاهای استان خراسان رضوی — فهرست آبادی‌های استان به تفکیک شهرستان
- اوقات شرعی فیروزه — اذان صبح، ظهر و مغرب
نظرهای مخاطبان دربارهٔ فیروزه
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر