ریشه نامگذاری
نام «دیواندره» از دو کلمه «دیوان» و «دره» تشکیل شده است. «دیوان» به معنای جایگاه قانون، عدالت و محل حل اختلافات بوده و این مکان به «دیوان خانه» معروف شده است. پسوند «دره» در ساختار اسمی بسیاری از سکونت‌گاه‌ها و روستاهای اطراف دیواندره دیده می‌شود؛ مانند قره‌دره، دوزخ‌دره، اله‌دره، دره سفته، مره دره، دره زان، درویان، سردره، چپ‌دره، گاودره، آقدره، گزدره، دره پمان، دره شیخان، دره اسب، دره هوان، گمه دره، گزردره، دره تفی، دره گاوان، دره اسماعیله، دره قبله، نخوددره، دره آبی و دره زیارت. این نام‌ها نشان‌دهنده اشتراک قومی، مذهبی و فرهنگی روستاهای همجوار با شهرستان دیواندره است.
برخی معتقدند که «دیواندره» مانند کلمه «دێولان» (شهری نزدیک به آن) از کلمه باستانی «دێو» به معنای خدا گرفته شده است؛ یعنی «دره خدایان».
وضعیت طبیعی
موقعیت جغرافیایی
شهر دیواندره بین ۳۵ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه و ۵۸ دقیقه تا ۴۷ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع شده است. از شمال به شهرستان تکاب (استان آذربایجان غربی)، از شرق به شهرستان بیجار، از جنوب به شهرستان سنندج، از غرب به شهرستان سقز و از جنوب غربی به بخش سرشیو مریوان محدود می‌شود.
رودخانه‌ها
رودخانه‌های فراوانی در شهرستان دیواندره جریان دارند که بیشتر آنها فصلی هستند و از آب شدن برف‌ها و بارندگی‌های فصلی به وجود می‌آیند. دو رودخانه مهم و دائمی در این منطقه وجود دارد: «قزل اوزن» که از ارتفاعات چهل چشمه و سارال سرچشمه می‌گیرد و با نام سفیدرود به دریای خزر می‌ریزد، و «یول کشتی» که سرچشمه آن حوضه‌های آبگیر فلات اوباتو است و پس از طی مسیری به رود قزل اوزن می‌پیوندد.
کوه‌ها
«بام کردستان» یعنی قله قولی زلیخا با ارتفاع ۳۱۹۵ متر، در شهرستان دیواندره و روستای بست قرار دارد. رشته کوه چهل‌چشمه یکی از مرتفع‌ترین کوه‌های کردستان است که در بخش چهل‌چشمه دیواندره واقع شده است. نام «چهل چشمه» به دلیل وجود آبشارها و چشمه‌های فراوان برای این کوه انتخاب شده است. دیگر قله‌های این منطقه شامل مسجدمیرزا، قله سلطان اغزتو و قله شاه نشین می‌شود.
آب و هوا
بر اساس طبقه‌بندی‌های جغرافیایی، دیواندره در مناطق کوهستانی قرار دارد. وجود کوه‌هایی مانند «هوازو»، «تاله سوار» و «شیخ شرف» در نزدیکی شهر و قلل مرتفع رشته کوه چهل چشمه، باعث شده تا این منطقه زمستان‌هایی سرد، تابستان‌هایی معتدل و بهاری بارانی و دلپذیر داشته باشد.
پیشینه تاریخی
شهرستان دیواندره از زمان صفویه به بعد تحت نفوذ دو شهر بزرگ استان کردستان یعنی سنندج در جنوب و سقز در شمال بوده است. با تقویت راه سنندج-سقز، روستای دیواندره به تدریج در وسط این مسیر به عنوان یک مرکز جمعیتی و بین‌راهی گسترش یافت و در اوایل دهه پنجاه شمسی به صورت یک شهر کوچک پا به عرصه وجود نهاد. بنابراین مهم‌ترین عامل در ایجاد شهر دیواندره، موقعیت میان‌راهی آن بوده است.
در کنار این عامل، با توجه به رشد اقتصادی-اجتماعی منطقه و افزایش ارزش افزوده، ایجاد یک مرکز جمعیتی به صورت شهر برای تجمع و مبادله کالا ضرورت یافت. چنین نقطه سکونتی، روستای دیواندره بود که از دهه چهل به بعد روند تبدیل آن به شهر آغاز شد. در سال ۱۳۴۵، دیواندره یکی از بخش‌های شهرستان سنندج بود و پرجمعیت‌ترین روستای آن دیواندره با ۱۸۲۲ نفر جمعیت بوده است.
مردم‌شناسی
زبان و گویش
مردم دیواندره به زبان کردی و با لهجه اردلانی صحبت می‌کنند. گویش روستاهای دیواندره در چهار جهت جغرافیایی متفاوت است. برای مثال، گویش مناطق غربی به سورانی مکری نزدیک‌تر است، گویش مناطق شمالی به کرد تکابی، و گویش مناطق جنوبی و شرقی به اردلانی و لیلاخی نزدیک‌تر است. گویش ساکنان شهر دیواندره نیز ترکیبی از این لهجه‌هاست.
دین و مذهب
دین مردم دیواندره اسلام و پیرو مذهب تسنن (شافعی) هستند.
گردشگری
دیواندره با طبیعتی بکر و جاذبه‌های منحصربه‌فرد، مقصدی عالی برای گردشگران است. رودخانه قزل اوزن، رود سیروان کوچک و رود دیواندره که به قزل اوزن متصل می‌شود و به دریای خزر می‌ریزد، از جمله جاذبه‌های آبی این منطقه هستند. همچنین سرچشمه رودهای زرینه رود و سیمینه رود که به دریاچه ارومیه می‌ریزند، از این شهرستان نشأت می‌گیرند.
کوه‌های متمایز و منحصربه‌فرد چهل چشمه، خط تقسیم آب سه مخزن بزرگ کشور شامل دریای خزر، خلیج فارس و دریاچه ارومیه هستند و از این نظر در کل کشور بی‌نظیرند. کوه‌های بکر و دست‌نخورده دیواندره با پوشش گیاهی منحصربه‌فرد، تفرجگاه‌های دلپذیر و خنکی را خصوصاً در اردیبهشت و خرداد ماه فراهم می‌کنند. از جمله این کوه‌ها می‌توان به کوه زلیخا، کوه مسجد میرزا، کوه شاه نشین، کوه شیخ شرف، کوه حاج سید، کوه تاله سوار، کوه هوازو و کوه‌های منطقه سارال اشاره کرد که زیستگاه بسیاری از جانداران و پرندگان این منطقه هستند.
صنعت و معدن
صنعت تولید و معادن دیواندره، صنعتی نوپا و نوین با سابقه کم اما پرقدرت است که با نیروی جوان بومی مسیر خود را طی می‌کند. با ایجاد اولین شهرک صنعتی در دیواندره و وجود کارگاه‌های صنعتی مختلف، این شهرستان به سمت توسعه صنایع متنوع و تولیدات باکیفیت و نامدار در بازارهای کشور گام برمی‌دارد.
روستاهای شهرستان دیواندره
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان دیواندره ۹۹ آبادی در ۹ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۹۴ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آنها ۲۷٬۳۵۸ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان دیواندره ببینید.
دهستان‌های شهرستان دیواندره
- دهستان قراتوره — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۴٬۲۱۱ نفر جمعیت
- دهستان سارال — بخش سارال، ۱۷ آبادی، ۳٬۹۴۶ نفر جمعیت
- دهستان کوله — بخش سارال، ۹ آبادی، ۳٬۳۹۵ نفر جمعیت
- دهستان اوباتو — بخش کرفتو، ۱۱ آبادی، ۳٬۲۱۴ نفر جمعیت
- دهستان چهل چشمه — بخش مرکزی، ۱۱ آبادی، ۲٬۹۶۲ نفر جمعیت
- دهستان حومه — بخش مرکزی، ۱۳ آبادی، ۲٬۸۷۸ نفر جمعیت
- دهستان زرینه — بخش کرفتو، ۸ آبادی، ۲٬۸۷۱ نفر جمعیت
- دهستان کانی شیرین — بخش کرفتو، ۷ آبادی، ۲٬۷۰۱ نفر جمعیت
- دهستان حسین آبادشمالی — بخش سارال، ۶ آبادی، ۱٬۱۸۰ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان دیواندره
- روستای نساره علیا — دهستان حومه، ۱٬۱۹۸ نفر
- روستای پاپاله — دهستان کانی شیرین، ۱٬۰۹۴ نفر
- روستای قلعه روتله — دهستان زرینه، ۱٬۰۰۱ نفر
- روستای قجر — دهستان کوله، ۷۰۸ نفر
- روستای زرینه ورمزیار — دهستان قراتوره، ۶۷۹ نفر
- روستای هزارکانیان — دهستان سارال، ۶۵۸ نفر
- روستای یاپل — دهستان چهل چشمه، ۶۵۲ نفر
- روستای شالی شل — دهستان کانی شیرین، ۵۷۸ نفر
- روستای گل تپه سفلی — دهستان قراتوره، ۵۵۷ نفر
- روستای مران علیا — دهستان اوباتو، ۵۴۳ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی دیواندره
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۵ شعبه از ۱۱ بانک در شهرستان دیواندره فعال است که ۲ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های دیواندره بانک کشاورزی با ۳ شعبه، بانک ملی ایران با ۲ شعبه و بانک سپه با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در دیواندره
- شعب بانک کشاورزی در دیواندره — ۳ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در دیواندره — ۲ شعبه، ۲ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در دیواندره — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در دیواندره — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در دیواندره — ۱ شعبه
بیمارستان‌های دیواندره
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان دیواندره ثبت شده است که ۹۱ تخت فعال دارد.
- بیمارستان امام خمینی (ره) دیواندره — عمومی، ۹۱ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ دیواندره
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر