موقعیت
فومن در فاصله ۲۷ کیلومتری از مرکز استان، رشت، و ۳۵۶ کیلومتری تهران واقع شده است. نزدیک‌ترین شهر به آن، صومعه‌سرا، تنها ۵ کیلومتر با فومن فاصله دارد. این شهر از دیرباز در مسیر مسافرانی قرار داشته که راهی خلخال، ماسوله یا قلعه رودخان می‌شدند. فومن با مساحتی حدود ۲۹ کیلومتر مربع، در ارتفاعی نزدیک به سطح دریا (۳- متر) قرار گرفته و آب و هوایی معتدل و دلپذیر دارد.
تاریخ
فومن یکی از شهرهای باستانی گیلان است و ریشه‌های تاریخی آن به دوران امپراتوری ساسانی و حتی ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. از اواخر دوره ساسانی، خاندان‌های قدرتمندی مانند گیلانشاه و گاوباریان در این منطقه حکومت می‌کردند. در سده‌های هفتم تا نهم هجری، خاندان اسحاق‌وند که یکی از مقتدرترین حکومت‌های محلی گیلان بودند، بر فومن حکمرانی می‌کردند. امیره دباج، از مشهورترین چهره‌های این خاندان، در برابر یورش مغولان به فرماندهی اولجایتو در سال ۷۰۶ هجری قمری، مقاومتی جانانه از خود نشان داد.
نام‌شناسی
نام فومن در فارسی «فومن» و در زبان گیلکی «فؤمن» تلفظ می‌شود. ریشه دقیق این نام مشخص نیست، اما نظریه‌های جذابی درباره آن وجود دارد:
- پناهگاه اندیشه: برخی زبان‌شناسان معتقدند «فومن» از دو بخش «پو» (به معنای نخست و پناه‌بخش در اوستایی) و «من» (به معنای اندیشیدن) تشکیل شده و در مجموع به معنای «پناهگاه اندیشه» یا «جایگاه اندیشمندان» است.
- سرزمین ابریشم: نظریه دیگر این است که «فو» در اصل «پو» یا «بو» بوده که در گیلکی به معنای کرم ابریشم است و «من» نیز مخفف «مان» به معنای سرزمین است. بنابراین فومن به معنای «سرزمین ابریشم» خواهد بود. این نظریه با توجه به پیشینه پرورش کرم ابریشم در منطقه، بسیار محتمل به نظر می‌رسد.
در متون قدیمی از این شهر با نام‌های «پومن» و «بومن» یاد شده که بعدها در دوره اسلامی به «فومن» تبدیل شده است.
بافت شهری
فومن شهری با اصالت و قدمت است و هنوز هم بافت قدیمی و معماری سنتی خود را حفظ کرده است. معماری خانه‌های قدیمی آن، مانند دیگر شهرهای گیلان، با سقف‌های شیروانی و ایوان‌های چوبی، یادآور روزگاران گذشته است. رود گازروبار از میانه قسمت جنوب شرقی شهر عبور می‌کند. محله‌های قدیمی فومن شامل جورمحله، جیرمحله (که امروزه بخشی از میدان اصلی شهر شده)، شهربیجار، سیاچا، شوپول کنار و گوربه کوچه می‌شود.
اقتصاد
اقتصاد فومن بر پایه کشاورزی و گردشگری استوار است. آب و هوای معتدل و خاک حاصلخیز، این منطقه را به بهشتی برای کشاورزی تبدیل کرده است:
- برنج: مهم‌ترین محصول کشاورزی فومن است. شالیزارهای گسترده اطراف شهر، حدود ۶ درصد از برنج استان گیلان را تأمین می‌کنند.
- چای و توتون: از دیگر محصولات مهم منطقه هستند.
- پرورش کرم ابریشم: با توجه به قدمت تاریخی، هنوز هم در برخی مناطق رونق دارد.
اما آنچه فومن را به یکی از قطب‌های گردشگری ایران تبدیل کرده، تلفیق زیبای طبیعت، تاریخ و فرهنگ است. مجسمه‌های متعدد در سطح شهر، کلوچه خوشمزه فومن و نزدیکی به جاذبه‌های بی‌نظیری چون ماسوله و قلعه رودخان، سالانه گردشگران بسیاری را به این شهر می‌کشاند.
سه‌شنبه بازار
یکی از نمادهای اصلی شهر فومن، سه‌شنبه بازار معروف آن است. این بازار هفتگی که ریشه در تاریخ دارد، هر سه‌شنبه در خیابان شهید شکوری برپا می‌شود. در این بازار می‌توان انواع محصولات کشاورزی، دامی و صنایع دستی بومی را پیدا کرد. حضور پررنگ زنان به عنوان فروشنده، یکی از ویژگی‌های جذاب این بازار است. سه‌شنبه بازار نه تنها محل خرید و فروش، بلکه یک رویداد فرهنگی و اجتماعی برای مردم منطقه و گردشگران محسوب می‌شود.
سوغاتی‌ها
از فومن نمی‌توان دست‌خالی برگشت! سوغات این شهر متنوع و خوشمزه است:
- کلوچه فومن: معروف‌ترین سوغات گیلان و ایران
- ابریشم
- رشته خوشکار
- چای و برنج با کیفیت عالی
- ماهی دودی و ماهی شور
- سیر ترشی و هفت بیجار
- لاکو (نوعی نان برنجی)
- صنایع دستی مانند عروسک‌های ماسوله
جاذبه‌های گردشگری
شهرستان فومن بهشت طبیعت‌گردان و تاریخ‌دوستان است. جاذبه‌های این منطقه به پنج بخش طبیعی، تاریخی، مذهبی، فرهنگی و اجتماعی تقسیم می‌شود.
ماسوله
شهرک کوهستانی و پلکانی ماسوله، در ۳۶ کیلومتری غرب فومن، یکی از منحصربه‌فردترین مناطق مسکونی ایران و جهان است. این شهر کوچک و بلندترین شهر گیلان، با معماری پلکانی و خانه‌های سنتی خود، در دل کوه و مه، هر بیننده‌ای را مسحور می‌کند. ماسوله در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران و اخیراً در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. جاده باستانی ماسوله به خلخال نیز که روزگاری محل رفت و آمد کاروان‌های تجاری بوده، امروزه به یکی از مسیرهای محبوب طبیعت‌گردی تبدیل شده است.
قلعه رودخان
دژ رودخان یا قلعه حسامی، یک قلعه تاریخی باشکوه در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی فومن است. این قلعه با ۲.۶ هکتار مساحت و دیواری به طول ۱۵۰۰ متر، بر فراز ارتفاعات روستای رودخان قرار دارد و ۶۵ برج و بارو در آن تعبیه شده است. قدمت این قلعه به دوران ساسانیان بازمی‌گردد و در ارتفاع ۶۶۵ تا ۷۱۵ متری از سطح دریا واقع شده است. این دژ با معماری استراتژیک و رزمی خود، در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پارک فومن
این پارک زیبا و سرسبز با انواع مجسمه‌های هنری و فضای دلپذیر، مکانی عالی برای تفریح و استراحت گردشگران است. امکانات رفاهی مناسب و وسایل بازی مفرح، آن را به یکی از مقاصد محبوب برای خانواده‌ها تبدیل کرده است.
مردم‌شناسی
در شهرستان فومن، دو قومیت گیلک و تالش در کنار هم زندگی می‌کنند. بومیان جلگه و مرکز شهر گیلک هستند و به زبان گیلکی با گویش بیه‌پس و لهجه فومنی صحبت می‌کنند. در نواحی کوهپایه‌ای و کوهستانی جنوب شهرستان، تالش‌ها ساکن هستند و به زبان تالشی تکلم می‌کنند. این تنوع قومی و زبانی، به فرهنگ و آداب و رسوم منطقه غنای خاصی بخشیده است.
روستاهای شهرستان فومن
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان فومن ۱۳۶ آبادی در ۶ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۲۰ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۵۶٬۹۸۹ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان فومن ببینید.
دهستان‌های شهرستان فومن
- دهستان گشت — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۱۲٬۶۷۶ نفر جمعیت
- دهستان رودپیش — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۱۱٬۲۴۶ نفر جمعیت
- دهستان گوراب پس — بخش مرکزی، ۲۱ آبادی، ۱۱٬۱۴۳ نفر جمعیت
- دهستان لولمان — بخش مرکزی، ۱۶ آبادی، ۹٬۳۸۳ نفر جمعیت
- دهستان سردارجنگل — بخش سردارجنگل، ۴۷ آبادی، ۸٬۵۳۵ نفر جمعیت
- دهستان آلیان — بخش سردارجنگل، ۱۶ آبادی، ۴٬۰۰۶ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان فومن
- روستای رودپیش — دهستان رودپیش، ۲٬۲۸۰ نفر
- روستای کردمحله — دهستان گشت، ۲٬۱۸۲ نفر
- روستای گشت — دهستان گشت، ۲٬۱۱۰ نفر
- روستای گوراب پس — دهستان گوراب پس، ۱٬۷۴۱ نفر
- روستای خشک نودهان بالا — دهستان لولمان، ۱٬۵۵۱ نفر
- روستای شولم — دهستان گشت، ۱٬۲۷۰ نفر
- روستای خشکنودهان پایین — دهستان لولمان، ۱٬۲۴۳ نفر
- روستای چیران — دهستان رودپیش، ۱٬۲۰۴ نفر
- روستای خسمخ — دهستان رودپیش، ۱٬۱۴۲ نفر
- روستای زیده پایین — دهستان سردارجنگل، ۱٬۰۷۱ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی فومن
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۸ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان فومن فعال است که ۱ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز است. پرشعبه‌ترین بانک‌های فومن بانک سپه با ۴ شعبه، بانک ملی ایران با ۲ شعبه و بانک کشاورزی با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در فومن
- شعب بانک سپه در فومن — ۴ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در فومن — ۲ شعبه، ۱ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در فومن — ۲ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در فومن — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در فومن — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در فومن — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در فومن — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در فومن — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در فومن — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در فومن — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در فومن — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در فومن — ۱ شعبه
بیمارستان‌های فومن
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان فومن ثبت شده است که ۶۹ تخت فعال دارد.
- بیمارستان امام حسن مجتبی (ع) فومن — عمومی، ۶۹ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ فومن
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر