نام
درباره ریشه نام صومعه‌سرا روایت‌های شنیدنی وجود دارد. معروف‌ترین گمانه، این شهر را به نام عارف بزرگ سده چهارم و پنجم هجری، عبدالله صومعه‌ای، نسبت می‌دهد. کهن‌ترین سندی که نام صومعه‌سرا در آن آمده، به سده هفتم هجری و رباعیات سید شرف شاه بازمی‌گردد. در گیلکی، «سوما» به معنای زاهد و پرهیزکار است و این شهر در تلفظ محلی «سوماسرا» خوانده می‌شود.
مردم و زبان
مردمان خونگرم صومعه‌سرا عمدتاً گیلک‌تبار هستند و به زبان گیلکی با گویش بیه‌پس و لهجه صومعه‌سرایی سخن می‌گویند. در کنار آن‌ها، اقلیتی از تالش‌زبانان نیز در برخی نقاط شهر ساکن هستند و به گویش جنوبی تالشی صحبت می‌کنند. این تنوع زبانی و فرهنگی، رنگین‌کمانی از اصالت را در این خطه به نمایش گذاشته است.
آداب و رسوم
صومعه‌سرا گنجینه‌ای از آیین‌های کهن ایرانی است که برخی هنوز پابرجا و برخی در حال فراموشی‌اند. در اینجا نگاهی به شاخص‌ترین آن‌ها می‌اندازیم:
- لافند بازی: نمایشی شاد و مهیج که در عروسی‌ها، نوروز و بازارهای هفتگی اجرا می‌شد و نمادی از شادی و نشاط جمعی بود.
- کشتی گیله‌مردی: این ورزش باستانی هنوز هم در این منطقه پا برجاست و یادگار قدرت و دلاوری مردان این دیار است.
- نوروزخوانی: آیینی که در آخرین روزهای سال، نوید بهار را می‌دهد و با شعر و آواز، روح تازه‌ای به طبیعت می‌بخشد.
- عروس گوله: نمایشی نمادین پیش از سال نو که با آواز و مفاهیم اخلاقی، زینت‌بخش شب‌های پایانی زمستان بود.
- چهارشنبه‌سوری (گولی‌گولی چهارشنبه): در غروب سه‌شنبه آخر سال، مردم از روی آتش می‌پرند و می‌خوانند: «زردی بشه، سرخی بایه، نکبت بشه دولت بایه»؛ رسمی که ریشه در باورهای کهن ایرانی دارد.
- سیزده‌به‌در: آخرین روز نوروز، مردم به کنار رودخانه‌ها و دل جنگل‌ها می‌روند و این روز را به صورت گروهی جشن می‌گیرند.
- شب چله: شب یلدا، خانواده‌ها و خویشان گرد هم می‌آیند و با تنقلات و آجیل، طولانی‌ترین شب سال را به خوشی سپری می‌کنند.
- گِشه بوری: مراسمی شاد در شب عروسی که با صدای ساز و نقاره و ترانه‌خوانی، عروس و داماد را همراهی می‌کند.
- مراسم محرم: مردم صومعه‌سرا با شور و اشتیاق خاصی در مراسم سوگواری حسین بن علی شرکت می‌کنند. مراسم سوم امام در طاهر گوراب با حضور هزاران نفر از سراسر گیلان و ایران، یکی از باشکوه‌ترین آیین‌های مذهبی منطقه است. همچنین تعزیه‌خوانی عاشورا در ضیابر، علاقه‌مندان بسیاری را از نقاط مختلف کشور به خود جذب می‌کند.
بازارهای محلی و هفتگی نیز از رونق فراوانی برخوردارند و به عنوان مراکز مهم مراوده‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم شناخته می‌شوند. دوشنبه‌بازار ضیابر به دلیل موقعیت ارتباطی ویژه، همچنان مخاطبان بی‌شماری از سراسر استان و کشور دارد.
جاذبه‌های گردشگری و مکان‌های مذهبی
صومعه‌سرا سرشار از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است که هر کدام داستانی برای گفتن دارند:
- مناره گسکر: این مناره باشکوه در روستای مناره بازار دهستان طاهرگوراب و در ۳۶ کیلومتری غرب رشت واقع شده است. با ارتفاع ۲۹ متر و قطری که از ۷ متر در پایه به ۲/۳۵ متر در بخش فوقانی می‌رسد، یادآور مناره‌های عظیم دوره سلجوقی است. این مناره که در جاده قدیمی شاه عباسی قرار دارد، با آجرهای مربع شکل و بدون کتیبه ساخته شده و در زلزله سال ۱۳۶۹ گیلان آسیب جدی دید.
- عمارت کسما: ساختمانی تاریخی که مقر مبارزان جنگل بود و امروزه به عنوان یکی از نمادهای مبارزات آزادی‌خواهانه منطقه شناخته می‌شود.
- پل‌های خشتی: پل خشتی روستای پردسر و پل خشتی گازرودبار از دیگر آثار تاریخی ارزشمند این شهرستان هستند.
- تالاب انزلی: حاشیه جنوبی این تالاب بین‌المللی در صومعه‌سرا قرار دارد و سالانه پذیرای پرندگان مهاجری چون کیلار، فیلوش و خوتکا است. منطقه حفاظت‌شده سلکه، سیاه کیشم و سرخان کل با اعتبار بین‌المللی، زیستگاه امنی برای این پرندگان فراهم کرده است.
- منطقه تنیان: منطقه‌ای کوهستانی و زیبا در بخش میرزاکوچک یا گوراب زرمیخ که با طبیعت فرح‌انگیز خود، یکی از نقاط منحصربه‌فرد طبیعی شهرستان است.
- بقاع متبرکه: بقعه آقا سیدجعفر آقا، سیده خدیجه و سیده نساء از جمله مکان‌های مذهبی شهرستان هستند. امامزاده آقا سید پیر عباس نیز در روستای سیاه تن و در جوار رودخانه واقع شده است.
هر ساله چهار جشنواره مهم در صومعه‌سرا برگزار می‌شود: جشنواره توت‌فرنگی در بخش تولمات، جشنواره سوغات رشته خشکار در طاهرگوراب، جشنواره غذاها و لباس‌های محلی گیلان در بخش مرکزی و جشنواره قیام جنگل در بخش میرزاکوچک.
کتابخانه‌های عمومی
صومعه‌سرا با ۹۶ درصد باسوادی، یکی از باسوادترین شهرستان‌های ایران است. این افتخار حاصل عشق مردم به کتاب و دانش است. اولین کتابخانه شهر در سال ۱۳۴۹ با همت دوست‌داران کتاب تأسیس شد و امروزه کتابخانه‌های متعددی از جمله کتابخانه باقرالعلوم، کتابخانه پروفسور مریم میرزاخانی و پانسیون مطالعاتی خوارزمی (اولین کتابخانه خصوصی شهرستان) در این منطقه فعال هستند.
صنایع و صنایع دستی
صومعه‌سرا در سه بخش تولید مرغ، تولید ابریشم و تولید چوب صنعتی صنوبر مقام نخست کشور را دارد. صنایع دستی این شهرستان نیز شامل گلیم‌بافی، سرامیک‌سازی، بامبوبافی، مرواریدبافی (سبدبافی)، قلاب‌دوزی، نازک‌کاری چوب، چموش‌دوزی و فرش‌بافی است. حصیربافی با ساقه گیاه لی (گیاه مرداب) و سرامیک‌سازی از جمله صنایع دستی خاص صومعه‌سرا محسوب می‌شوند.
ابریشم
صومعه‌سرا را می‌توان خاستگاه ابریشم ایران دانست. ابریشم مهم‌ترین و شاخص‌ترین صنعت و سوغات این شهرستان است که در کل کشور بی‌همتا می‌باشد. کارخانه‌های محدود جمع‌آوری و فرآوری پیله کرم ابریشم در گیلان، عمدتاً در این منطقه متمرکز شده‌اند و نقش بسزایی در صنعت نوغان کشور ایفا می‌کنند.
جغرافیا
موقعیت
صومعه‌سرا در غرب گیلان واقع شده و از شمال به بندرانزلی، از جنوب به فومن، از شرق به رشت و شفت و از غرب به ماسال و رضوانشهر محدود است. قرارگیری بر روی شاهراه ارتباطی و جاده بین‌المللی، به ویژه در منطقه ضیابر، این شهرستان را به قطب حمل و نقل غرب گیلان تبدیل کرده است.
پوشش جنگلی
در کرانه‌های تالاب انزلی، جنگل‌های خاص نواحی مردابی دیده می‌شود. درختان راش، توسکا، افرا، نمدار، ممرز، سپیدار، اوجا، خرمالو، گردو، انجیر و صنوبر در این منطقه می‌رویند. گیاهان مراتع نیز شامل مارجنگ، پونه، پیرگیاه، شبدر، هویج وحشی و گزنه هستند.
کوه‌ها
شهرستان صومعه‌سرا عمدتاً در ناحیه جلگه‌ای قرار دارد و کوه‌های آن کم ارتفاع هستند. کوه خمباراجی با ارتفاع ۹۴۶ متر در محدوده دهستان گوراب زرمیخ (تنیان) و کوه‌های سیاهکوه، سفیدلنگان و پلنگ دره با حداکثر ارتفاع ۱۲۰۰ متر از جمله این عوارض هستند.
رودخانه‌ها
رودخانه‌های مهم شهرستان از جمله رودخانه نوخالیه، با عبور از روستاهای سرسبز و توریستی مانند سیاهدرویشان، به تالاب انزلی می‌ریزند. روستای صوفیان ده با طبیعت بکر و مجموعه تفریحی گلبانگ دادو، یکی از مقاصد گردشگری جذاب این منطقه است.
مرداب
تالاب انزلی در شمال شهرستان و دهستان هندخاله واقع شده و به عنوان بزرگ‌ترین تالاب دنیا، زیستگاه گونه‌های مختلف پرندگان بومی و مهاجر و انواع آبزیان است. سه منطقه حفاظت‌شده سلکه، سیاه کیشم و سرخان کل با اعتبار بین‌المللی در این شهرستان قرار دارند.
اقلیم
آب و هوا
آب و هوای صومعه‌سرا مرطوب جلگه‌ای و معتدل است. باران فراوان با میانگین ۹۷۲ میلی‌متر در سال، رطوبت ۸۹ درصد و متوسط دمای سالانه ۱۶/۶ درجه سانتی‌گراد از ویژگی‌های این منطقه است. گرم‌ترین ماه‌ها تیر و مرداد با دمای حدود ۳۶ درجه و سردترین ماه‌ها بهمن و اسفند با دمای ۵ تا ۷ درجه هستند. پرباران‌ترین ماه مهر و کم‌باران‌ترین ماه فروردین است.
خاک
خاک شهرستان به سه تیپ جلگه‌ای (۹۲/۶ درصد)، کوهپایه‌ای (۴/۱۷ درصد) و کوهستانی (۲/۱۷ درصد) تقسیم می‌شود. خاک قهوه‌ای و خاکستری پودرزولیک برای کشت چای بسیار مناسب است.
مراکز ورزشی
صومعه‌سرا در سال‌های اخیر در رشته‌های ورزشی متعددی مانند کشتی، کیک‌بوکس، موی تای و بدنسازی، قهرمانان زیادی در سطح شهر، استان و کشور پرورش داده است.
روستاهای شهرستان صومعه‌سرا
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان صومعه‌سرا ۱۳۴ آبادی در ۷ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۱۳۳ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۷۰٬۶۴۱ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان صومعه‌سرا ببینید.
دهستان‌های شهرستان صومعه‌سرا
- دهستان کسما — بخش مرکزی، ۳۴ آبادی، ۱۵٬۵۷۲ نفر جمعیت
- دهستان گوراب زرمیخ — بخش میرزاکوچک جنگلی، ۱۳ آبادی، ۱۳٬۴۸۲ نفر جمعیت
- دهستان ضیابر — بخش مرکزی، ۳۱ آبادی، ۱۱٬۱۵۴ نفر جمعیت
- دهستان طاهرگوراب — بخش مرکزی، ۲۰ آبادی، ۹٬۷۷۷ نفر جمعیت
- دهستان هندخاله — بخش تولم، ۱۲ آبادی، ۸٬۵۲۸ نفر جمعیت
- دهستان تولم — بخش تولم، ۱۶ آبادی، ۷٬۱۱۸ نفر جمعیت
- دهستان مرکیه — بخش میرزاکوچک جنگلی، ۸ آبادی، ۵٬۰۱۰ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان صومعه‌سرا
- روستای ضیابر — دهستان ضیابر، ۳٬۳۹۱ نفر
- روستای تنیان — دهستان گوراب زرمیخ، ۳٬۳۳۹ نفر
- روستای نوخاله جعفری — دهستان هندخاله، ۲٬۳۵۲ نفر
- روستای اباتر — دهستان طاهرگوراب، ۱٬۸۲۲ نفر
- روستای کسما — دهستان کسما، ۱٬۷۹۰ نفر
- روستای مرکیه — دهستان مرکیه، ۱٬۶۲۸ نفر
- روستای پشتمسار — دهستان مرکیه، ۱٬۴۳۸ نفر
- روستای سه سار — دهستان گوراب زرمیخ، ۱٬۴۲۵ نفر
- روستای لیفشاگرد — دهستان تولم، ۱٬۳۵۵ نفر
- روستای طاهرگوراب — دهستان طاهرگوراب، ۱٬۳۱۷ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی صومعه‌سرا
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۲۵ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان صومعه‌سرا فعال است که ۴ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های صومعه‌سرا بانک ملی ایران با ۵ شعبه، بانک کشاورزی با ۴ شعبه و بانک صادرات ایران با ۴ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در صومعه‌سرا
- شعب بانک ملی ایران در صومعه‌سرا — ۵ شعبه، ۴ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در صومعه‌سرا — ۴ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در صومعه‌سرا — ۴ شعبه
- شعب بانک تجارت در صومعه‌سرا — ۳ شعبه
- شعب بانک سپه در صومعه‌سرا — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در صومعه‌سرا — ۱ شعبه
بیمارستان‌های صومعه‌سرا
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان صومعه‌سرا ثبت شده است که ۱۲۰ تخت فعال دارد.
- بیمارستان امام خمینی صومعه سرا — عمومی، ۱۲۰ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ صومعه‌سرا
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر