وجه تسمیه
نام لنگرود از دو واژه «لنگر» به معنای آرامش و سکون و «رود» تشکیل شده است. گویی این رودخانه چنان باوقار و آرام جریان دارد که گویا لنگر انداخته و ساکن شده است. در گذشته، کشتیهای باری در ابتدای این رودخانه لنگر میانداختند و بارگیری میکردند و این تصویر آرامشبخش، الهامبخش نام این شهر زیبا شده است.
تاریخ
نام لنگرود برای نخستین بار در متون تاریخی اواخر دوران سلطان محمد سلجوقی (سال ۵۱۲ هجری قمری) ذکر شده است. اما اوج شکوه و اهمیت این شهر به دوران صفویه و به ویژه شاه عباس اول بازمیگردد. در آن زمان، لنگرود به دلیل نزدیکی به دریای خزر و قرارگیری در مسیر تجارت ابریشم، به یکی از مهمترین بنادر تجاری شمال ایران تبدیل شد.
شاه عباس یکم در کتاب عالمآرای عباسی از لنگرود به عنوان مکانی راهبردی یاد شده است. در جریان جنگ با خان احمد گیلانی، حاکم وقت گیلان، خان احمد جواهرات و اموال خود را به لنگرود فرستاد تا با کشتی از کشور بگریزد. این نشان از اهمیت بندری این شهر در آن دوران دارد.
نادرشاه افشار که به اعتقاد مورخان اولین پادشاه ایران بود که به اهمیت نیروی دریایی پی برد، لنگرود را به عنوان مرکز نیروی دریایی شمال ایران و کارخانه کشتیسازی انتخاب کرد. جان التون، کشتیساز انگلیسی، به دستور نادرشاه در لنگرود مستقر شد و با وجود مشکلات فراوان، اولین کشتیهای ایرانی را در این منطقه ساخت.
در دوره قاجاریه، اگرچه اوضاع سیاسی نابسامان بود، اما بناهای تاریخی ارزشمندی در لنگرود به جا مانده است. با روی کار آمدن رضاشاه، شهرسازی مدرن در لنگرود آغاز شد و این شهر به سرعت به سمت پیشرفت حرکت کرد.
جغرافیا
موقعیت مکانی
لنگرود در طول جغرافیایی ۳۰ و ۱۰۵۱۰ و عرض ۱۱ و ۳۷، در ارتفاع ۱۴- متری از سطح دریای خزر واقع شده است. این شهر بر روی جلگهای سرسبز و حاصلخیز قرار دارد و تنها ۱۰ کیلومتر با دریای خزر فاصله دارد. لنگرود از شمال به دریای خزر، از غرب به لاهیجان، از شرق به رودسر و از جنوب به املش محدود میشود و در فاصله ۶۰ کیلومتری رشت، مرکز استان گیلان، واقع شده است.
آب و هوا
لنگرود دارای آب و هوای معتدل کاسپین و شبه مدیترانهای است. تابستانهای آن گرم و شرجی و زمستانهایش سرد و مرطوب است. این شهر یکی از پربارشترین نقاط ایران محسوب میشود و به همین دلیل، بام خانههای قدیمی آن با سفال پوشیده شده است. امروزه نیز در ساختمانهای جدید از شیروانیهای فلزی استفاده میشود که یادآور معماری بومی منطقه است.
رودخانهها و تالابها
رودخانه لنگرود، که از سفیدرود منشعب میشود، از وسط شهر میگذرد و مناظر بدیعی را خلق کرده است. پل خشتی تاریخی بر روی این رودخانه قرار دارد. رودخانههای شلمان و چمخاله نیز از دیگر رودهای این شهر هستند. تالاب کیاکلایه و استخر طبیعی پارک فجر، زیستگاه پرندگان مهاجر و نیلوفرهای آبی هستند که به یکی از نمادهای شهر تبدیل شدهاند. حتی در برخی نقاط شهری، بقایای نیزارهای قدیمی تالابها هنوز دیده میشود.
مردمشناسی
زبان
مردم لنگرود از قوم گیلک هستند و به زبان گیلکی با گویش بیهپیش و لهجه لنگرودی سخن میگویند.
جمعیت
جمعیت شهر لنگرود بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، ۷۹٬۴۴۵ نفر (۲۷٬۳۱۸ خانوار) بوده است که آن را به چهارمین شهر پرجمعیت استان گیلان (پس از رشت، بندر انزلی و لاهیجان) تبدیل میکند.
محلات
لنگرود دارای محلههای قدیمی و باصفایی مانند کلیدبر، کیاکلایه، انزلیمحله، خراطمحله، قصابمحله و چالکیاسر است. روستاهای چاف و چمخاله نیز در ۱۵ کیلومتری لنگرود قرار دارند و از مهمترین جاذبههای گردشگری ساحلی این شهرستان هستند.
اقتصاد
ماهیگیری و شیلات
نزدیکی به دریا و بندر چاف و چمخاله، لنگرود را به یکی از قطبهای صید ماهی در گیلان تبدیل کرده است. بازار ماهی فروشان لنگرود، با مجسمههای سیمانی ماهی در ورودیاش، یکی از معروفترین بازارهای استان است. انواع ماهیهای دریایی و پرورشی مانند ماهی سفید، آزاد، قزلآلا، کفال، کپور و اوزونبرون در این بازار به فروش میرسد.
ابریشم
لنگرود در کنار لاهیجان، یکی از مراکز مهم تولید ابریشم از طریق پرورش کرم ابریشم (نوغان) بوده است. اگرچه در دهههای اخیر این صنعت رونق خود را از دست داده، اما هنوز هم در برخی نقاط، نوغانداری انجام میشود.
کشاورزی
خاک حاصلخیز و آب و هوای مناسب، لنگرود را به یکی از قطبهای کشاورزی گیلان تبدیل کرده است. برنج، چای، مرکبات (به ویژه پرتقال) و صیفیجات از مهمترین محصولات کشاورزی این شهرستان هستند.
صنایع دستی
هنرمندان لنگرودی با استفاده از چوب، نخ، پارچه و فلز، محصولات زیبا و باکیفیتی تولید میکنند. از مهمترین صنایع دستی این شهر میتوان به حصیربافی، سفالگری و ساخت ابزارآلات فلزی سنتی اشاره کرد.
محصولات غذایی
لنگرود به خاطر شیرینیها و نانهای محلیاش شهرت دارد. نان برنجی، نان خلفه، نان تمیجان (با قدمت ۱۵۰ سال و ثبت در فهرست آثار ملی) و کلوچه لنگرود، از جمله خوراکیهای خوشمزهای هستند که حتماً باید امتحان کنید. بازار لنگرود مملو از ترشیجات، سبزیهای محلی و زیتونهای مرغوب رودبار است.
اماکن دیدنی، تاریخی و برجسته
پل خشتی لنگرود (نماد شهر)
مهمترین و زیباترین بنای تاریخی لنگرود، پل خشتی آن است. این پل که مربوط به دوره ایلخانیان است، محلههای راهپشته و انزلیمحله را به مرکز شهر متصل میکند. پل خشتی آنقدر برای مردم لنگرود اهمیت دارد که تصویر آن بر نشان شهرداری و سربرگنامهها نقش بسته است. این پل در سال ۱۳۵۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
ویژگی منحصربهفرد این پل، ارتفاع بلند آن (بیش از ۱۲.۵ متر) است که برای عبور کشتیهای بادبانی قدیمی و همچنین جلوگیری از تخریب در زمان طغیان رودخانه طراحی شده بود. در گذشته، مسابقات قایقرانی «نودنبالرانی» از زیر این پل تا مرداب لنگرود برگزار میشد. در یک طرف پل، سردیسهای مشاهیر لنگرود و المان لنگر (نماد دیگر شهر) قرار دارد.
عمارت منجم باشی
این عمارت زیبا مربوط به دوره قاجار است و در مرکز شهر، روبروی اداره برق واقع شده است. خانه منجم باشی با پنجرههای چوبی و ارسیهای رنگارنگ و کاشیهای قاجاری، نمونهای از معماری اصیل گیلان در آن دوره است. در کنار این عمارت، حمام تاریخی منجم باشی نیز قرار دارد که زمانی تنها برای خاندان منجم باشی و اعیان شهر ساخته شده بود.
تالاب کیاکلایه و استخر طبیعی پارک فجر
تالاب کیاکلایه، با نیلوفرهای آبی و پرندگان مهاجرش، یکی از دیدنیترین مکانهای لنگرود است. در کنار این تالاب، پارک فجر با استخر طبیعی و شهربازی، مکانی عالی برای تفریح و پیادهروی است. میدان طبیعت یا میدان لکلک نیز در این منطقه واقع شده و به دلیل حضور پرندگان لکلک در تالاب، به این نام معروف شده است.
بام لنگرود (منطقه آبچالکی)
منطقه آبچالکی در ارتفاعات ملاط، به بام لنگرود شهرت دارد. از این نقطه میتوان نمایی پانوراما از جلگه لنگرود، دریای خزر و شهرهای لاهیجان و رودسر را تماشا کرد. بازارچههای محلی با صنایع دستی و نانهای داغ محلی نیز از جاذبههای این منطقه است.
سورتمه لنگرود
سورتمه لنگرود با طول مسیر ۱۲۰۰ متر، یکی از طولانیترین سورتمههای ایران است. از بالای این سورتمه، منظرهای فوقالعاده از شهرهای لنگرود، املش، رودسر و ساحل چمخاله قابل مشاهده است.
ملاط و لیلاکوه
منطقه ییلاقی ملاط در مسیر جاده لیلاکوه، بهشتی برای طبیعتدوستان است. باغات میوه، شالیزارها، باغات چای و آبشار ملاط، این منطقه را به یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری لنگرود تبدیل کرده است. در مسیر جاده، بازارچههای محلی انواع نانهای سنتی مانند نان خرفه (تهیه شده از پوره کدو حلوایی) را به صورت داغ و تازه به گردشگران عرضه میکنند.
سواحل لنگرود
ساحل چمخاله در ۹ کیلومتری شمال لنگرود، یکی از زیباترین سواحل دریای خزر است. ساحل چاف و تازه آباد نیز از دیگر سواحل این شهرستان هستند.
پارک جنگلی لیل
این پارک جنگلی بکر و دیدنی در ۲۵ کیلومتری لنگرود واقع شده و مکانی ایدهآل برای طبیعتگردی و کمپینگ است.
مسجد جامع لنگرود
این مسجد باستانی که تاریخ ساخت آن به سال ۱۰۰۱ هجری قمری بازمیگردد، همچنان فعال است و مراسمهای مذهبی در آن برگزار میشود.
قلعه دیزبُن
بقایای این قلعه تاریخی بر روی کوهی بلند بین لیالستان و دیوشل قرار دارد.
بازار ماهی فروشان
این بازار که به بازار اصلی شهر متصل است، با دو مجسمه سیمانی ماهی در ورودیاش شناخته میشود. انواع ماهیهای تازه صید شده و ماهیهای پرورشی و نمکسود شده در این بازار به فروش میرسد.
پارک بازار (جمعه بازار)
این بازار در روزهای جمعه بسیار شلوغ است و انواع کالاها از مواد غذایی گرفته تا پوشاک و صنایع دستی در آن عرضه میشود.
