نام
جغرافینویسان مسلمان تا سده چهارم هجری، جویم را با عنوان «جُوَیْم» و پسوند «ابیاحمد» ثبت کردهاند. از دوره صفوی به بعد، نام این شهر در کتب تاریخی و سفرنامههای اروپاییان به شکل «جُویُم» تلفظ شده است. درباره ریشه نام جویم دو روایت وجود دارد:
بر اساس روایت عامیانه، «جویم» از دو کلمه «جو» (جویبار) و «یم» (دریا) تشکیل شده است. در گذشتههای دور، استخرهای آب راکد، چشمهها، جویبارهای خروشان و دریاچههای کوچک و بزرگ، گرداگرد این شهر را فرا گرفته بودند و حیات وحش در آن جریان داشت. شاید همین ویژگیها باعث نامگذاری این منطقه شده است.
پیشینه
داستان جویم به اعماق اساطیر ایران باستان میرسد. در کتاب «بندهشن» آمده است که در زمان پادشاهی تَخمورب (طهمورث)، جماعتی سوار بر گاو عجیبالخلقهای به نام «سَرسائوغ» از کشور خونیرس به شش کشور دیگر سفر میکردند. شبی در میان اقیانوس، باد سه آتش را که بر پشت گاو روشن بود به آب افکند، اما آتشها مانند سه موجود زنده دوباره روییدند. یَم (جم)، جانشین تخمورب، بر فراز کوه خور هورمند خوارزم آتشکدهای بنا کرد و آتش فرنبغ را در آن جای داد. این آتش بعدها به شهر کاریان (نزدیک جویم) منتقل شد. شاید قرابت نام جمشید با جویم بیارتباط با این داستان نباشد.
جمشید، چهارمین پادشاه پیشدادیان، در کشور پارس آثار معموره فراوانی از خود به یادگار گذاشت. پس از او، سلسله کیانیان بر تخت نشستند که همگی فرزندزادگان جمشید محسوب میشوند. این شاهان در کوه البرز به پرستش یزدان میپرداختند و آثاری مانند تخت کیقباد، تخت کیخسرو، حمام و قلعه از خود به جای نهادند. البرز کوه در شمال جویم واقع شده و این ارتباط نام جمشید و جویم را پررنگتر میکند.
سرزمین فارس در دوران باستان به پنج ولایت تقسیم میشد: اصطخر، شاپور، اردشیرخرّه، دارابگرد و ارجان. به گفته اصطخری، دارابگرد سومین ولایت بزرگ فارس بود و جویم از شهرهای مهم آن به شمار میرفت. ابواسحاق اصطخری در کتاب «مسالک و ممالک» خود، جویم را به عنوان یکی از شهرهای مهم مسیر بندر سیراف تا شیراز معرفی کرده است.
در دوران اسلامی، جویم تحت حکومت خاندان بنی صفاق قرار گرفت. ابوجعفر احمد بن الحسن الازدی از این خاندان، سالها امارت شهرهای کاریان و جویم را بر عهده داشت. پس از وی، پسرش حجر مرکز حکومت را به طور کامل به جویم منتقل کرد و این شهر به «جویم ابی احمد» مشهور شد. ابو احمد جویمی، فقیه، محدث و مقری برجستهای بود که در نبردی با خوارج سیستان در سال ۳۲۴ هجری در جویم کشته و همانجا دفن شد.
در دوره صفوی، جویم به دلیل قرار گرفتن در مسیر راه بینالمللی بندر سیراف به شیراز و اصفهان، از رونق مدنی گستردهای برخوردار شد. حاج صفی قلی جویمی، از وابستگان ثروتمند دربار صفوی، نقش اصلی در توسعه مدنی و اقتصادی شهر ایفا کرد. صدها سیاح و بازرگان اروپایی که در این دوره از جویم عبور کردهاند، شکوفایی اقتصادی و فرهنگی آن را شرح دادهاند.
در دوره قاجار، حکومت جویم و بلوک تابعه تحت نام «جویم و بیدشهر» توسط طبقات اجتماعی «خان» و «ملا» اداره میشد. جویم در سال ۱۳۱۶ به همراه بیدشهر و خنج، یکی از بخشهای تابعه شهرستان جهرم بود و در سال ۱۳۲۳ به شهرستان لارستان پیوست. سرانجام در ۲۵ اسفند ۱۴۰۰، این بخش از لارستان منفک شد و به شهرستان ارتقا یافت.
مسائل مردمشناختی و جامعهشناختی
مردم جویم با زبان اصیل فارسی و به گویش «دری» سخن میگویند. این ویژگی، جویم را در زمره معدود شهرهای ایران قرار میدهد که هنوز این گویش کهن را حفظ کردهاند. با گذشت زمان، واژگانی از زبانهای شبانکارهای، بلوچی، کردی، عربی، هندی، تاجیکی، انگلیسی، هلندی و پرتغالی نیز وارد این زبان شده است، اما بیشتر واژهها ریشه در زبان اصیل دری و پهلوی دارند.
مردم جویم به طور کامل پیرو شیعه دوازده امامی هستند و نژاد آنها آریایی است. در قرنهای نخستین اسلامی، دوره صفوی و پهلوی اول، ترکیب نژادی با مهاجرتهای اختیاری یا اجباری دچار تغییرات تدریجی شده است. آداب و رسوم و فرهنگ رایج در استان فارس در این شهر اجرا میگردد.
اقتصاد
اقتصاد جویم بر پایه کشاورزی، دامداری و کارگری بنا شده است. کشاورزی به صورت آبی و دیمی با استفاده از تراکتور و کمباین انجام میشود. عمدهترین محصولات کشاورزی عبارتند از: گندم، جو، پنبه، مرکبات، کنجد، خرما و تره بار. مرکباتی مانند پرتقال (محلی، والنسیا، توسرخ، نافی)، نارنگی (کله مانتین و کینو)، لیمو ترش، لیمو شیرین، گریپ فروت و نارنج از مهمترین محصولات باغی هستند. همچنین بسیاری از مردان در کشورهای حاشیه خلیج فارس به کارگری اشتغال دارند.
آموزش و پرورش و فرهنگ
در جویم کلیه مقاطع تحصیلی از پیشدبستانی تا پیشدانشگاهی دایر است. نخستین کتابخانه عمومی با نام «رستاخیز» تا سال ۱۳۵۸ فعال بود و «کتابخانه عمومی جویم» در سال ۱۳۷۴ افتتاح شد. این کتابخانه با ۸٬۰۰۰ عنوان کتاب، تنها کتابخانه عمومی شهر است.
ارتباطات
جویم با راههای آسفالته به شهرهای همجوار متصل است، اما فاقد راهآهن، فرودگاه و سینماست. نشریات محلی مانند «پیام جویم»، «گاهنامه نسیم جویم» و «ماهنامه صحبت نوی جویم» در این شهر منتشر میشدهاند. جویم از کلیه امکانات مخابراتی برخوردار است.
جاذبههای گردشگری
شهر جویم در تاریخ ۱۵/۸/۱۳۸۷ به عنوان یکی از نه شهر تاریخی استان فارس به ثبت رسید. از جاذبههای طبیعی آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- چشمه سرچشمه: با دبی ۳۵۰ لیتر در ثانیه، در فاصله ۳ کیلومتری شمال شرقی شهر
- سرو ۱۷۰۰ ساله: درختی کهن که یادگار قرنهای دور است
- آبشار رحمت آباد: در فاصله ۲۰ کیلومتری شمال شهر
آثار تاریخی جویم و پیرامون آن نیز بسیارند که هر کدام داستانی از گذشته را روایت میکنند.
بیمارستانهای جویم
در ایرانگاه یک بیمارستان از شهرستان جویم ثبت شده است.
- بیمارستان سیدالشهدا جویم — عمومی