پیشینه نام؛ از گرگین میلاد تا لار
بر اساس افسانههای کهن ایران زمین، گرگین میلاد، پهلوان نامدار باستان، بنیانگذار شهری بود که از نام او «لاد» نامیده شد و به مرور زمان به «لار» تبدیل گشت. روایات میگویند که فرزندان این پهلوان افسانهای نسلها بر این منطقه حکومت کردند و تا سال ۱۰۱۵ قمری زیر پرچم شاهان ایران بر مسند قدرت بودند.
تاریخ؛ از صفویه تا خلیج فارس
لار کنونی در اواخر قرن ششم قمری بنا نهاده شد، اما نخستین بار در منابع قرن هشتم هجری، از جمله نوشتههای حمدالله مستوفی، از آن یاد شده است. در دوره صفویه، لارستان به ولایتی مهم و ثروتمند در جنوب فارس تبدیل شد که حتی سکه تجاری مخصوص خود را ضرب میکرد. این منطقه از حکومت مرکزی مستقل بود و گمرکات جنوب (بندرعباس و قشم) را در اختیار داشت. ماجرای جالب آنکه شاه عباس صفوی پس از محاصره طولانی، لارستان را فتح کرد و با دیدن بازار قیصریه لار، چنان مجذوب آن شد که دستور ساخت بازار بزرگ اصفهان را به تقلید از آن صادر کرد. پس از تصرف لار، نام بندر گمبرون به بندرعباس تغییر یافت. فرهنگ و زبان لارستانی (اچمی) تأثیر عمیقی بر مناطق جنوبی ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس گذاشته است؛ حتی بسیاری از مردم و حاکمان عرب امارات متحده عربی ریشه لارستانی دارند.
راههای باستانی؛ گذرگاه تمدنها
وجود راههای باستانی که از فیروزآباد و استخر به سمت بندر تاریخی سیراف میرفتند، نشان از تمدنی غنی در این منطقه پیش از اسلام دارد. یکی از این مسیرها، راه آتشکده آذرفرنبغ کاریان بود که از روستای باستانی هود در شهرستان اوز و آتشکده محلچه به سوی کاخ اردشیر بابکان در شهر گور (فیروزآباد امروزی) امتداد داشت و موبدان از این محور برای جابهجایی آتش مقدس استفاده میکردند.
بناهای تاریخی؛ یادگاران گذشته
لارستان مملو از آثار تاریخی ارزشمند است. از جمله بناهای پیش از اسلام میتوان به «تمب بت»، «قلعه اژدها پیکر» در لار، «آتشکده محلچه» در مسیر شیراز به لار، «قلعه جبرئیل» در بنارویه و کاروانسراهای متعدد در مسیر جادههای قدیمی اشاره کرد.
جغرافیا؛ پهنه گرم و خشک
شهرستان لارستان با مساحتی بالغ بر ۱۰,۷۴۱ کیلومتر مربع، در جنوب استان فارس واقع شده است. این شهرستان از شمال شرق با داراب، از شمال با زریندشت، از شمال غرب با جویم، از غرب با اوز و گراش و از جنوب غرب با لامرد همسایه است. از جنوب با بستک، از جنوب شرق با خمیر و بندرعباس و از شرق با حاجیآباد در استان هرمزگان مرز مشترک دارد.
آب و هوا
لارستان آب و هوایی گرم و خشک دارد؛ زمستانهایش سرد و خشک و تابستانهایش گرم و خشک است.
کوهها
این شهرستان در جنوب رشتهکوههای زاگرس و در ناحیه زاگرس چینخورده قرار گرفته است. کوهها در این منطقه به صورت موازی از غرب به شرق، طاقدیسهایی را شکل دادهاند که هرکدام نام خاص خود را دارند.
گنبدهای نمکی لارستان؛ شگفتیهای زمینشناسی
یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری لارستان، گنبدهای نمکی متعدد آن است. این گنبدها که از رسوبات نمک در طی میلیونها سال به سطح زمین رسیدهاند و همچنان در حال رشد هستند، با تنوع رنگی خیرهکننده خود، چهره این منطقه را دگرگون کردهاند. این عوارض طبیعی علاوه بر جذب گردشگر، منابع غنی از معادنی چون نمک، گوگرد، اورانیوم، آهن، سولفات و گرانیت را در خود جای دادهاند.
منطقه حفاظتشده هرمود؛ بهشت تنوع زیستی
منطقه حفاظتشده هرمود در مرز استانهای فارس و هرمزگان و در ۴۰ کیلومتری شرق لار واقع شده است. این منطقه با وسعت ۲۰۱,۶۲۵ هکتار، به دلیل شرایط خاص زیستگاهی، یکی از مناطق بینظیر گردشگری و پژوهشی کشور است. هدف اصلی از ایجاد این منطقه، حفاظت از «قوچ نادر لارستان» است. چشماندازهای زیبا، به ویژه کوه شب با ارتفاع ۲,۶۸۲ متر (بلندترین کوه لار)، در دشت جیحون با پوشش گیاهی عالی، این منطقه را به بهشتی برای طبیعتدوستان تبدیل کرده است.
گیاهانی چون آکاسیا، کنار، کهور، بادام کوهی، بنه، زیتون و سرو کوهی در این منطقه میرویند و جانورانی مانند بز، قوچ و میش لارستان، پلنگ، کفتار، گرگ، روباه، هوبره، کبک، تیهو و انواع پرندگان شکاری و مهاجر در آن زندگی میکنند. حتی گزارشهایی از مشاهده یوزپلنگ و خرس سیاه در این منطقه داده شده است.
مردمشناسی؛ زبان و فرهنگ اچمی
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان لارستان ۱۴۷,۴۵۶ نفر بوده است.
قومیت و زبان
مردم لارستان از قوم لارستانی (اچمی) هستند و به زبان لارستانی (اچمی) سخن میگویند.
دین و مذهب
اکثریت مردم مسلمان هستند و مذهب آنان سنی شافعی و شیعه جعفری است. همچنین گروه کوچکی از مردم شهر لار پیرو دین یهودیت و مذهب ارتدکس هستند.
اقتصاد و صنعت
برخلاف بسیاری از مناطق ایران، پیشه اصلی مردم لارستان بازرگانی، صنعت و خدمات است. کشاورزی و دامپروری به دلیل کمآبی، هوای نامساعد و شوری اراضی (به ویژه در نواحی جنوبی) رونق چندانی ندارد. لارستان از نظر تعداد واحدهای صنعتی فعال، پس از شیراز در رتبه دوم استان فارس قرار دارد. این شهرستان دارای دو شهرک صنعتی (لار و بیرم) و دو ناحیه صنعتی (حسنلری و پشتهسنگر) است.
ترابری و مسیرهای ارتباطی
مسیرهای ارتباطی
فاصله لار تا شیراز ۳۳۰ کیلومتر و تا بندرعباس ۲۴۰ کیلومتر است. کوتاهترین مسیر دسترسی به دریا (بندر پل) ۱۶۰ کیلومتر است.
فرودگاه
فرودگاه بینالمللی آیتالله آیتاللهی لارستان از سال ۱۳۳۹ فعالیت خود را آغاز کرده است. این فرودگاه پروازهایی به مقاصد تهران، دبی، شارجه، ابوظبی، کویت، مسقط و دوحه دارد و در ایام حج نیز پروازهایی به مدینه و جده برقرار میکند.
راهآهن
راهآهن لارستان بخشی از مسیر شیراز-بندرعباس است که در دست احداث میباشد. در حال حاضر، ایستگاه زاد محمود در هرمزگان، دسترسی ریلی به شرق لارستان را فراهم میکند.
تقسیمات کشوری
شهرستان لارستان دارای ۴ بخش، ۹ دهستان و ۷ شهر است که از جمله شهرهای آن میتوان به خور، لطیفی و دهکویه اشاره کرد.