نام
نام کازرون از واژه «گازران» گرفته شده است؛ شهری که در زمان دیلمیان، دوازده هزار گازر (شوینده الیاف کتان) در آن زندگی میکردند و پارچههای توزی میبافتند. این شهر به دلیل تولید پارچههای مرغوب، با دمیاط مصر رقابت میکرد و به «دمیاط عجم» نیز شهرت داشت. برخی نیز بهطور عامیانه، نام کازرون را برگرفته از «کوه زرّان» میدانند، هرچند این روایت ریشه تاریخی ندارد.
جغرافیا
موقعیت
کازرون در بخش باختری استان فارس و در ارتفاع ۸۶۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است. این شهر بین دو رشتهکوه موازی از دامنههای فرعی زاگرس واقع شده و مساحتی حدود ۲۰۴۰ هکتار دارد. فاصله آن تا تهران ۱۰۶۰ کیلومتر است و دو شاخه بازویش، یکی به سمت خلیج فارس (بوشهر) و دیگری از میان بزرگترین جنگلهای بلوط ایران (دشت برم) به سمت شیراز کشیده شده است.
آب و هوا
آبوهوای کازرون در تابستان گرم و خشک و در زمستان سرد و معتدل است. میانگین دمای سالانه ۲۱٫۷۸ درجه سانتیگراد است و سردترین ماه دی با میانگین ۱۰٫۴۲ درجه و گرمترین ماه تیر با میانگین ۳۳٫۱۶ درجه سانتیگراد ثبت شده است.
پوشش گیاهی
پوشش گیاهی منطقه ترکیبی از درختچهزارها، بوتهزارها و اراضی کشاورزی است. در غرب کازرون نخلستانهای وسیع و در جنوب آن نرگسزارها و شقایقزارهای گستردهای قرار دارند. بخش انبوهی از جنگلهای حومه نیز با پوشش فشرده بلوط پوشیده شده است.
حوضه آبریز
رودخانههای شاپور و جره (گره) که از کازرون عبور میکنند، جزو حوزه آبریز خلیج فارس و دریای عمان هستند.
زلزلهها
کازرون روی کمربند زلزله قرار دارد، اما به دلیل قرارگیری میان دو رشتهکوه، خطر زلزله در آن نسبت به مناطق اطراف کمتر است. آخرین زلزله قابل توجه این شهر در سال ۱۳۸۹ به قدرت ۶٫۱ ریشتر رخ داد.
پیشینه و تاریخ
تاریخ پیدایش کازرون در هالهای از ابهام و اسطوره پیچیده شده است. منابعی چون فارسنامه ابن بلخی، بنیاد آن را به دوران پیشدادیان و طهمورث دیوبند نسبت میدهند. نخستین نشانههای سکونت در غارهای تنگ تیکاب در کوه شمالی شهر یافت شده که قدمتی حدود ۲۰ هزار سال دارند.
دوره ساسانی، دوران اوج شکوفایی منطقه بود. شاپور یکم پس از شکست امپراتوری روم در نبرد ادسا (۲۶۶ میلادی)، شهر بیشاپور را با کمک معماران رومی و یونانی بنا کرد. این شهر یکی از پایتختهای ساسانی و زادگاه هرمز یکم و بهرام یکم بود. والرین، امپراتور اسیر رومی، در کاخی در بیشاپور زندگی میکرد و شاپور یکم نیز در همین شهر درگذشت. بیشاپور تا زمان حمله اعراب، شهری آباد با جمعیت ۵۰ تا ۸۰ هزار نفر بود.
دوران اسلامی
پس از حمله اعراب، مردم شاپورخوره بارها علیه آنان شورش کردند. در سال ۲۳ هجری، نجیبزادهای ساسانی به نام برادر شهرگ اعلام استقلال کرد، اما شورش سرکوب شد. تا سده چهارم هجری، اکثریت مردم کازرون زرتشتی باقی ماندند. در این دوره، شیخ ابواسحاق کازرونی سلسله کازرونیه را بنیان گذاشت و با تبلیغ اسلام، اکثریت مردم را به این دین گرواند.
سده هفتم تا دهم هجری دوران اوج شکوفایی کازرون بود. شبکه تجار کازرونی در ایران، هند، چین و عثمانی فعال بودند و شهرت این سلسله به حدی رسید که پادشاهانی چون شاهرخ تیموری، غیاثالدین بلبن و سلطان محمد فاتح از مریدان آن بودند. ابن بطوطه در سفرنامه خود از نذورات هنگفتی که از هند و چین به کازرون میرسید، نوشته است.
با به قدرت رسیدن صفویان، شاه اسماعیل یکم سلسله کازرونیه را رقیب خود دید و دستور تخریب بناهای آن را صادر کرد. در دورههای بعد، خاندان افشار بر کازرون حکومت کردند. در جنگ جهانی اول، ناصر دیوان کازرونی به مدت سه سال راه شمال به جنوب کشور را بر انگلیسیها بست و سرانجام در سال ۱۹۱۹، انگلیسیها کازرون را به توپ بستند و او را تبعید کردند.
مردم
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر کازرون ۹۶٬۶۸۳ نفر و جمعیت شهرستان ۲۱۱٬۳۴۱ نفر است. کازرون پنجمین شهر بزرگ استان فارس پس از شیراز، مرودشت، جهرم و فسا محسوب میشود.
نژاد و زبان
اکثریت مردم کازرون از نژاد فارسی (پارسه) هستند و به زبان فارسی با لهجه کازرونی سخن میگویند. این لهجه ریشه در زبان پهلوی دارد و بر گویشهای مناطق اطراف تأثیرگذار بوده است.
دین
مردم کازرون تا سده پنجم هجری بر آیین زرتشتی باقی ماندند. پس از فعالیتهای تبلیغی شیخ ابواسحاق کازرونی، اکثریت به اسلام گرویدند. مراسم تاسوعا و عاشورا در کازرون یکی از منحصربهفردترین مراسم در ایران است که با تعزیهخوانی، نمادهای کربلا و حیواناتی مانند اسب و شتر برگزار میشود.
گردشگری
کازرون با بیش از ۳۰۰ اثر تاریخی ثبتشده، یکی از قطبهای گردشگری کشور است. در نوروز ۱۴۰۳، بیش از نیم میلیون نفر از آثار تاریخی آن بازدید کردند.
شهر باستانی بیشاپور
این شهر با ۲۰۰ هکتار مساحت، یکی از پایتختهای ساسانی و از آثار ثبتشده در میراث جهانی یونسکو است. مجموعه شامل معبد آناهیتا، کاخ والرین، ایوان موزائیک و کتیبههای تاریخی است.
غار و تندیس شاپور
غار شاپور در ارتفاع ۸۰۰ متری از سطح زمین قرار دارد و پیکره ۷ متری شاپور یکم در ورودی آن، بزرگترین مجسمه ایران باستان است.
تنگ چوگان
این تنگه محل بازی چوگان شاهان ساسانی بوده و شامل ۶ کتیبه فاخر ساسانی است که در یونسکو ثبت شدهاند. نقوش برجسته آن، پیروزیهای شاپور یکم بر امپراتوران روم را روایت میکند.
بازار تاریخی کازرون
یکی از معدود بازارهای سرپوشیده ایران که بخشی از آن صفوی و بخشی قاجاری است. شامل بازارهای شاهحمزه، معینالتجار، مسگران و طلافروشان میشود.
دریاچه پریشان
با ۴۳۰۰ هکتار مساحت، بزرگترین دریاچه آب شیرین خاورمیانه بود که متأسفانه از سال ۱۳۸۷ دچار خشکسالی شده است.
جنگل دشت برم
بزرگترین جنگل بلوط خاورمیانه با ۲۵۰۰۰ هکتار وسعت، ذخیرهگاه زیستکره یونسکو و زیستگاه گوزن زرد ایرانی.
نرگسزار کازرون
بزرگترین نرگسزار طبیعی ایران با ۱۴۰ هکتار وسعت که هر ساله در بهمنماه میزبان جشنواره گل نرگس است.
اقتصاد
صنعت
- منطقه ویژه اقتصادی کازرون با ۱۸۳ هکتار مساحت و گمرک فعال
- نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون، سومین نیروگاه بزرگ کشور با ظرفیت ۱۳۷۳ مگاوات
- میدان نفتی خشت و کنارتخته با یک میلیارد و ۵۳ میلیون بشکه نفت درجا
کشاورزی
کازرون از قطبهای کشاورزی کشور است و محصولاتش به کشورهای دیگر صادر میشود. دو میدان بزرگ میوه و ترهبار، بخش عظیمی از نیاز جنوب کشور را تأمین میکنند.
آموزش عالی
کازرون دارای ۶ مرکز دانشگاهی با بیش از ۱۰ هزار دانشجو است:
- دانشگاه سلمان فارسی کازرون: تنها دانشگاه دولتی غرب فارس با رصدخانه و مرکز هوش مصنوعی
- دانشگاه آزاد اسلامی کازرون: با دانشکده پزشکی و دامپزشکی
- دانشگاه پیام نور، علمی کاربردی، فرهنگیان و ملی مهارت
ورزش
هندبال ورزش اول کازرون است و این شهر یکی از قطبهای هندبال کشور محسوب میشود. تیمهای استقلال کازرون (مردان) و زاگرس جنوبی (زنان) در لیگ برتر ایران حضور دارند.
