جغرافیا
منبع اصلی تأمین آب دریاچه بختگان، رودخانه کر و رودخانه پلوار (سیوند) است. رودخانه پلوار در نزدیکی شهر مرودشت و در محل معروف به پل خان به رود کر می‌پیوندد و جریان ترکیبی این دو رود، پس از عبور از دشت کربال، وارد دریاچه می‌شود. علاوه بر این، چشمه‌های متعدد اطراف دریاچه و سیلاب‌های فصلی نیز در تأمین آب آن نقش داشتند.
اما در سال‌های اخیر، به دلیل خشکسالی‌های پیاپی و عوامل انسانی مانند سدسازی و برداشت‌های بی‌رویه، جریان رود کر به‌شدت کاهش یافته و در برخی مقاطع کاملاً خشک شده است. این وضعیت، سطح آب دریاچه را به شدت پایین آورده و در مواردی به خشک‌شدن کامل آن انجامیده است.
خشک شدن دریاچه
خشک‌شدن دریاچه بختگان یکی از جدی‌ترین پیامدهای مداخلات انسانی در چرخه طبیعی آب در استان فارس است. نخستین گام در این مسیر، ساخت سد درودزن در سال ۱۳۵۱ خورشیدی بود که ورودی آب رودخانه کر به دریاچه را کاهش داد. سپس سد سیوند بر روی رود سیوند در منطقه تنگه بلاغی احداث شد و جریان سیلاب‌های این رودخانه را از رسیدن به رود کر بازداشت.
سومین سد، سد ملاصدرا، در منطقه تنگ براق و در بالادست سد درودزن ساخته شد که عملاً مانع رسیدن آب به دریاچه گردید. به گفته کارشناسان، وجود این سه سد در بالادست دریاچه بختگان بر روی رودخانه‌های کر و سیوند - که منابع اصلی تأمین آب هستند - موجب خشک‌شدن کامل این حوضه آبی شده است.
اثرات زیست‌محیطی
خشک‌شدن دریاچه بختگان پیامدهای گسترده‌ای بر اکوسیستم منطقه و زندگی جوامع محلی داشته است. یکی از نخستین اثرات آن، قطع پیوستگی میان دریاچه طشک و بختگان بود که روند خشک‌شدن طشک را تسریع کرد. شوری آب دریاچه طشک به بیش از ۱۲۰۰ واحد رسیده که حدود چهار برابر میزان معمول در سال‌های گذشته است.
پیش‌بینی‌های زیست‌محیطی نشان می‌دهد که خشک‌شدن دریاچه موجب شور و سپس تلخ‌شدن چاه‌های اطراف شده است. این تغییرات کیفیت آب زیرزمینی را به‌شدت کاهش داده و خاک‌های کشاورزی مناطق پیرامونی از جمله نی‌ریز، استهبان، خرامه، فسا و ارسنجان را نابارور کرده است. به‌عنوان نمونه، چشمه معروف قمپ آتشکده در شمال فسا که حدود ۲۰ کیلومتر با دریاچه فاصله دارد، پس از خشک‌شدن بختگان دچار کم‌آبی و نهایتاً خشکی شد.
افزایش زمین‌های شوره‌زار در محل دریاچه، موجب وزش نمک بر سطح مزارع شده است. این نمک‌ها نه‌تنها مانع رشد محصولات کشاورزی هستند، بلکه برای سلامت انسان‌ها و جانوران نیز زیان‌آورند و باعث افزایش بیماری‌های پوستی، ریوی و چشمی در منطقه شده‌اند.
از دیگر پیامدهای تلخ، اختلال در مسیر کوچ پرندگان مهاجر است. بسیاری از گونه‌ها از جمله فلامینگوها دیگر به بختگان بازنمی‌گردند. در سال‌های اخیر، گزارش‌هایی از مرگ هزاران جوجه فلامینگو در نمک‌زارهای خشک‌شده دریاچه منتشر شده است. این پرندگان به دلیل وجود آب در فصل زمستان به منطقه مهاجرت می‌کنند، اما تا زمان جوجه‌آوری، آب تبخیر شده و جوجه‌ها در برهوت جان می‌دهند.
برخی کارشناسان معتقدند احداث سد سیوند ضرورتی نداشت، زیرا آب رود سیوند به مناطق بی‌حاصل مانند کویر لوت نمی‌رفت و می‌توانست در دریاچه بختگان ذخیره شود. انتقال آب به پشت سد، کشاورزان محلی را از منابع آبی محروم کرده و تغییرات شدیدی در اکوسیستم منطقه ایجاد نموده است.
احیای دریاچه
در پی خشک‌شدن دریاچه بختگان، تلاش‌هایی برای احیای این پهنه آبی آغاز شده است. یکی از اقدامات مردمی، راه‌اندازی کمپینی با عنوان «ما صدای بختگان هستیم» توسط سعید خادمی، فعال اجتماعی و محیط‌زیستی، بوده است. این کمپین با استقبال گسترده هزاران نفر از ساکنان منطقه مواجه شد و هدف آن جلب توجه مسئولان و تسریع روند احیای دریاچه است.
بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست استان فارس، احیای کامل دریاچه بختگان در شرایط کنونی و با توجه به شدت خشکسالی، نیازمند تأمین حداقل ۲۵۰ میلیون مترمکعب حق‌آبه است. با پیگیری‌های صورت‌گرفته، در سال‌های اخیر حدود ۲۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب آب به دریاچه تخصیص داده شده است، اما این میزان به گفته کارشناسان، برای احیای اکولوژیکی دریاچه کافی نیست.
فرهنگ
خشک‌شدن دریاچه بختگان و پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی آن، دست‌مایه ساخت آثار مستند در حوزه سینمای محیط‌زیست قرار گرفته است. مستند سینمایی «آبفروش» به کارگردانی محمد ناصری‌راد، یکی از این آثار است که به بررسی عوارض خشک‌شدن دریاچه و مهاجرت اجباری ساکنان اطراف آن پرداخته است. این مستند با نگاهی آسیب‌شناسانه، تأثیر نابودی تالاب‌های استان فارس از جمله بختگان، پریشان، کافتر و طشک را بر زندگی مردم منطقه به تصویر کشیده است.
همچنین مستند دیگری با عنوان «کتایون» به تهیه‌کنندگی رضا دانش‌پژوه و کارگردانی محمد ناصری‌راد، در چهل و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران به نمایش درآمد. این اثر به مهاجرت ساکنان پیرامون دریاچه بختگان به حاشیه شهر شیراز و مشکلات معیشتی و اجتماعی آنان می‌پردازد.
بختگان در ایران‌گاه
شهرستان بختگان یکی از شهرستان‌های استان فارس است. اطلاعات این شهرستان در ایران‌گاه در حال تکمیل است؛ در ادامه، شهرستان‌های نزدیک بختگان و آنچه تا امروز از خود این شهرستان ثبت شده است را می‌بینید.
شهرستان‌های نزدیک بختگان
- سرچهان — حدود ۴۰ کیلومتر
- بوانات — حدود ۴۷ کیلومتر، ۲۲۱ آبادی، ۱۵ شعبه‌ی بانک
- خفر — حدود ۴۹ کیلومتر
- خرامه — حدود ۵۶ کیلومتر، ۵ شعبه‌ی بانک
کسب‌وکارهای ثبت‌شده در بختگان
در ایران‌گاه ۲ وب‌سایت دارای نماد اعتماد الکترونیکی با نشانی بختگان ثبت شده است.
راهنماهای مرتبط
- استان فارس — شهرستان‌ها، جغرافیا و اطلاعات استان
- روستاهای استان فارس — فهرست آبادی‌های استان به تفکیک شهرستان
- اوقات شرعی بختگان — اذان صبح، ظهر و مغرب
نظرهای مخاطبان دربارهٔ بختگان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر