تاریخچه شهر
بندر ماهشهر یکی از بنادر قدیمی کرانه خلیج فارس است. در زمان ساسانیان به آن «مهشور» می‌گفتند و در سال ۲۳۱ میلادی، در روزگار اردشیر بابکان، شهری به نام «ریواردشیر» (که بعدها «ریشهر» نامیده شد) در این مکان بنا گردید. در سفرنامه‌ها و تواریخ متعدد، از این بندر با نام‌هایی چون «مهروبان»، «ماچول» و «مهشور» یاد شده است.
ابن بطوطه، جهانگرد نامدار، این بندر را «ماجول» (عربی‌شده ماچول) نامیده است. به نوشته او، ماجول شهر کوچکی با زمین‌های شوره‌زار و بدون درخت و سبزه بود، اما یکی از بزرگ‌ترین بازارها را داشت. جالب است که حبوبات مورد نیاز مردم از رامهرمز به اینجا آورده می‌شد و سفر از ماجول تا رامهرمز سه روز به طول می‌انجامید.
ناصر خسرو قبادیانی نیز در سفرنامه خود از این شهر یاد کرده است: «از آنجا (عبادان) پس از طی ده فرسنگ به شهر مهروبان (بندر ماهشهر) رسیدیم. شهری است بزرگ بر لب دریا نهاده بر جانب شرقی و بازاری بزرگ دارد و جامعی نیکو...» او همچنین از سه کاروانسرای بزرگ و مستحکم در این شهر سخن گفته است.
نکته مهم درباره مهروبان: برخی به اشتباه تصور می‌کنند مهروبان در نزدیکی هندیجان امروزی بوده است. اما ناصر خسرو فاصله عبادان تا مهروبان را ۱۰ فرسنگ (حدود ۷۰ کیلومتر) ذکر کرده که با موقعیت بندر ماهشهر کنونی همخوانی دارد، در حالی که مکان ادعایی در هندیجان حدود ۳۰ فرسنگ (۱۸۰ کیلومتر) از عبادان فاصله دارد.
حمزه اصفهانی، تاریخ‌نگار، نام پیشین این شهر را «ریواردشیر» یا «ریشهر» نوشته است. او همچنین روایت می‌کند که گروهی از دبیران ساسانی پس از فتح تیسفون به دست عرب‌ها، به ریشهر پناه بردند.
ابن بطوطه در سده هشتم هجری درباره منطقه اطراف ماچول نوشته است: «از بندر ماچول تا هندوان در زیر سایه درختان راه می‌رفتیم و در روز روشن از انبوهی درختان کمتر نور آفتاب را می‌دیدیم.» اما درباره خود ماچول می‌گوید: «ماچول شهر کوچکی در کنار خوری است که از دریای فارس منشعب شده است. زمین‌های این نواحی شوره‌زار است، نه درختی دارد و نه سبزه‌ای. در ماچول بازار بزرگی است که از بزرگ‌ترین بازارهاست.»
بندر مهشور در دوره صفویه و پس از آن اهمیت چندانی نداشت. لرد کرزن که در اواخر دوره قاجاریه به جنوب ایران سفر کرده بود، آن را بندری کوچک معرفی کرد که نام و نشان پیشین خود را از دست داده بود. در آغاز سده چهاردهم شمسی، این بندر کوچک محلی برای حمل کالاهای وارداتی و صادراتی توسط کشتی‌های محلی برای قبایل عرب همسایه بود.
نام «ماچول» بعدها به صورت «ماژول» و «مهشور» درآمد و سرانجام در سال ۱۳۴۴ با تصویب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به «بندر ماهشهر» تغییر یافت. مردم بومی هنوز هم به آن «مهشور» یا «معشور» می‌گویند.
از آثار تاریخی این شهر می‌توان به بقایای عمارات مخروبه‌ای به نام «تل کافران»، آب انبارها و چاه‌های سنگ‌چین شده فراوان، و خرابه‌های آبادی ریشهر در شمال شرقی بندر ماهشهر اشاره کرد.
تاریخ معاصر
بندر ماهشهر با احداث راه‌آهن سراسری و تأسیس و توسعه بندر شاپور در آغاز حکومت پهلوی جان دوباره گرفت. به تدریج با کشیده شدن خطوط لوله نفت از آغاجاری به پالایشگاه آبادان و از آنجا به بندر ماهشهر، این بندر برای صدور نفت خام مورد توجه قرار گرفت. صدور نفت خام از این بندر در سال ۱۳۲۴ خورشیدی آغاز شد.
در سال ۱۳۳۷، با اجرای طرحی به نام «چم»، بندر ماهشهر به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز در کنار خورموسی و دسترسی بهتر نفتکش‌ها، برای صدور فراورده‌های نفتی پالایشگاه آبادان انتخاب و به بندری مدرن تبدیل شد. امروزه فراورده‌های نفتی آبادان از طریق خط لوله به این مرکز حمل می‌شود.
ایجاد دو منطقه ویژه اقتصادی (بندر امام خمینی و پتروشیمی) توسعه شهر را دوچندان کرده و به افزایش مهاجرپذیری و تغییر بافت شهری انجامیده است.
مردم
زبان مردم بندر ماهشهر ترکیبی از عربی خوزستانی، فارسی خوزستانی، فارسی معیار و گویش قنواتی است. گویش ماهشهری یا «معشوری» که به گویش بندری نیز معروف است، از گویش‌های ایرانی نوین غربی محسوب می‌شود و اشتراکاتی با گونه‌های مختلف لری دارد.
این شهر به دلیل موقعیت بندرگاهی و طرح‌های صنعتی، شهری مهاجرپذیر بوده است. در سال ۱۳۶۵، حدود ۳۱.۸٪ از جمعیت آن متولد شهرهای دیگر، ۱۲٪ متولد نقاط روستایی و ۳٪ اتباع غیرایرانی بودند. شهروندان بومی این بندر را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: بندریان، آل ابو عبیدیان و مهاجران قنواتی.
جغرافیا
بندر ماهشهر آب و هوایی گرم و مرطوب دارد. دمای آن بین ۵۰ درجه در تابستان تا صفر درجه در زمستان متغیر است. شرجی‌های شدید و آزاردهنده در نیمه دوم تابستان (نیمه دوم مرداد تا اواخر شهریور) رخ می‌دهد و رطوبت نسبی گاهی به ۱۰۰٪ می‌رسد. از اواخر خرداد تا نیمه مرداد، باد گرمی به نام «تش باد» می‌وزد. میانگین باران سالیانه حدود ۲۳۳ میلی‌متر است.
خاک آبرفتی منطقه برای رشد گیاهان گرمسیری مناسب است و در فصول بارندگی، طبیعتی سرسبز پدید می‌آید. درختان کنار، گز، برهان، مورد، نخل و کوهر در این منطقه دیده می‌شوند.
رکورد نمایه گرما
در ۹ مرداد ۱۳۹۴ (۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵)، دمای بندر ماهشهر به ۴۳ درجه سانتی‌گراد رسید، اما دمای نقطه شبنم ۳۲ درجه بود که نمایه گرما را به ۶۸ درجه سانتی‌گراد رساند. آنتونی سالیانی، هواشناس شرکت اکیوودر، این رویداد را «جالب‌ترین» مشاهده دوران حرفه‌ای خود خواند و آن را به رکورد جهانی نزدیک دانست. (رکورد جهانی نمایه گرما با ۸۱ درجه سانتی‌گراد در ظهران عربستان ثبت شده است.)
مناطق و محله‌های شهر
بندر ماهشهر سه منطقه شهرداری دارد:
- منطقه ۱: ماهشهر قدیم (شامل محله‌های طالقانی، کوی آزادگان، فازهای ۱ تا ۷ کوی گلستان، کوی سعدی، شهرک طالقانی، شهرک رجایی، شهرک مدنی و بافت قدیم)
- منطقه ۲: ناحیه صنعتی (شامل ۲۱۸ دستگاه، ۵۲ دستگاه، کارگری‌ها، SQها، کوی توحید، کمپ A، کویتی‌ها، فارابی، ۱۸۰ دستگاه و بازار)
- منطقه ۳: شهرک طالقانی
فاز ۷ به عنوان پرجمعیت‌ترین و بزرگ‌ترین منطقه ماهشهر شناخته می‌شود.
اماکن زیارتی
امامزاده حمزه: در ۲۵ کیلومتری جاده بندر ماهشهر به سمت هندیجان واقع شده است. بنا بر روایات، ایشان فرزند موسی کاظم و برادر علی بن موسی الرضا بوده که پس از آمدن امام رضا به ایران، همراه وی روانه شد. در حوالی یکی از روستاها، کدخدایی به نام محمد غزالی که مخالف شیعیان بود، ایشان را دستگیر و شهید کرد. سر مبارک ایشان در حرم عبدالعظیم حسنی در شهر ری و تن پاکشان در بندر ماهشهر دفن است.
قدمگاه: در خیابان امام خمینی و مجاور میدان امام واقع شده است.
اماکن گردشگری
- بوستان ساحلی خور: در ابتدای ورود خور به شهر، با شهربازی، دریاچه ماسه‌ای و دریاچه تفریحی
- بوستان مجیدیه: در جوار خلیج فارس، تأسیس شده در سال ۱۳۹۴ با همکاری نیروی دریایی سپاه
- اسکله گردشگری مجیدیه: مجوز ساخت در سال ۱۴۰۱
- بوستان ورودی شهر: در ابتدای جاده ورودی از سمت بندر امام، با آلاچیق، فضای بازی کودکان و امکان قایقرانی
- پارک شهر چمران: در ۱۵ کیلومتری بندر ماهشهر، با دریاچه، باغ پرندگان و فضای سبز زیبا
- منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی: محل استقرار کشتی‌های تجاری (بازدید با مجوز)
- خورهای غزاله و سماعیلی: منتهی به خلیج فارس، محل رفت‌وآمد صیادان
صنعت
بندر ماهشهر مهد صنعت پتروشیمی استان خوزستان و نقطه استراتژیک این صنعت در کشور است. منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی در سال ۱۳۷۶ در زمینی به مساحت ۲۶۰۰ هکتار تأسیس شد و اکنون حدود ۲۰ پتروشیمی در آن فعال است. منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی نیز دومین قطب صنعتی شهرستان محسوب می‌شود.
پتروشیمی‌های فعال
مارون، بندر امام خمینی، رازی، بوعلی سینا، خوزستان، شهید تندگویان، کارون، فارابی، اروند، غدیر، فجر، امیرکبیر، رجال، فن‌آوران، لاله و چندین شرکت دیگر.
بندر صادراتی
بندر صادراتی ماهشهر در فاصله ۵ تا ۷ مایلی مرکز شهرستان قرار دارد و حدود ۹۰ سال در امر صادرات و واردات فراورده‌های نفتی فعالیت می‌کند. این بندر دارای ۶ اسکله عملیاتی، یک اسکله تعمیراتی و یک اسکله باری است. صادرات نفت‌کوره، نفتا و میعانات گازی و واردات انواع بنزین و نفت گاز از طریق این اسکله‌ها انجام می‌شود.
دانشگاه‌ها
بندر ماهشهر با داشتن دانشگاه‌های آزاد اسلامی (۸ هزار دانشجو، ۶۵ رشته)، پیام نور (۳۵۰۰ دانشجو، ۲۶ رشته) و صنعتی امیرکبیر (۵۰۰ دانشجو، ۹ رشته)، چهره‌ای علمی به خود گرفته است. حدود ۳۰۰ استاد هیئت علمی در این دانشگاه‌ها مشغول تدریس هستند.
روستاهای شهرستان بندرماهشهر
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان بندرماهشهر ۸۲ آبادی در ۲ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۴۹ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۵۰٬۹۲۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان بندرماهشهر ببینید.
دهستان‌های شهرستان بندرماهشهر
- دهستان جراحی — بخش مرکزی، ۷۳ آبادی، ۵۰٬۸۹۸ نفر جمعیت
- دهستان بندرامام خمینی — بخش بندرامام خمینی، ۹ آبادی، ۲۷ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان بندرماهشهر
- روستای شهرک طالقانی — دهستان جراحی، ۲۵٬۸۲۴ نفر
- روستای شهرک ممکو — دهستان جراحی، ۹٬۷۴۹ نفر
- روستای شهرک ایت الله مدنی — دهستان جراحی، ۴٬۲۹۵ نفر
- روستای گرگر — دهستان جراحی، ۲٬۳۳۳ نفر
- روستای شهرک قدس — دهستان جراحی، ۱٬۴۲۲ نفر
- روستای هشچه سفلی — دهستان جراحی، ۷۹۰ نفر
- روستای مقطوع علیا — دهستان جراحی، ۶۸۵ نفر
- روستای گمبزون — دهستان جراحی، ۴۴۷ نفر
- روستای مکسرمگاطیف — دهستان جراحی، ۴۳۲ نفر
- روستای هشچه مکینه — دهستان جراحی، ۳۸۷ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی بندرماهشهر
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۶۷ شعبه از ۱۶ بانک در شهرستان بندرماهشهر فعال است که ۹ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های بندرماهشهر بانک تجارت با ۱۶ شعبه، بانک ملی ایران با ۱۱ شعبه و بانک سپه با ۹ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در بندرماهشهر
- شعب بانک تجارت در بندرماهشهر — ۱۶ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در بندرماهشهر — ۱۱ شعبه، ۹ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در بندرماهشهر — ۹ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در بندرماهشهر — ۸ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در بندرماهشهر — ۶ شعبه
- شعب بانک مسکن در بندرماهشهر — ۴ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در بندرماهشهر — ۳ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در بندرماهشهر — ۲ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک پارسیان در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک شهر در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در بندرماهشهر — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در بندرماهشهر — ۱ شعبه
بیمارستان‌های بندرماهشهر
در ایران‌گاه ۵ بیمارستان از شهرستان بندرماهشهر ثبت شده است که ۲ مورد از آن‌ها بیمارستان تخصصی‌اند و مجموعاً ۳۸۰ تخت فعال دارند.
- بیمارستان حاجیه نرگس ماهشهر — عمومی، ۱۳۷ تخت فعال
- بیمارستان بعثت ماهشهر(صنایع پتروشیمی) — عمومی، ۹۷ تخت فعال
- بیمارستان امام موسی کاظم (ع)ماهشهر — عمومی، ۸۳ تخت فعال
- بیمارستان راه زینب (س) بندرامام خمینی — تخصصی زنان و زایمان، ۶۳ تخت فعال
- کلینیک ویژه بیمارستان نرگس معرفی ماهشهر — تخصصی جراحی اعصاب
نظرهای مخاطبان دربارهٔ بندرماهشهر
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر