مردم‌شناسی
مردم ایذه از قوم لر بختیاری هستند و به زبان لری با گویش بختیاری سخن می‌گویند. بیشتر ساکنان این شهر از طایفه‌های ایل‌های هفت‌لنگ و چهارلنگ بختیاری به شمار می‌روند. مهمان‌نوازی و اصالت فرهنگی این مردم، یکی از جذابیت‌های سفر به ایذه است.
نام‌ها
شهر ایذه در طول تاریخ با نام‌های گوناگونی شناخته شده است: ایذج، اوجا، ایگه، اریگ، ایج و مالمیر (یا مال امیر). برخی پژوهشگران بر این باورند که نام باستانی «ایدیده» یا «ایدیذ» که در زبان عیلامی به معنای «شهر کنار آب» بوده، ریشه نام امروزی ایذه است. این نام‌گذاری به دلیل قرارگیری شهر در کنار تالاب زیبای میانگران صورت گرفته است.
در لغت‌نامه دهخدا آمده: «ایذج، نام قدیمی سرزمینی در ناحیه بختیاری که بعدها مال امیر (مالمیر) نامیده شد و در شهریور ۱۳۱۴ هجری شمسی نام آن به ایذه تبدیل شد.»
حافظ شیرازی در یکی از اشعار خود به ایذج اشاره کرده است:
ز شیراز و یزد و ز ایذج مگر *** بیاید یکی بر سر کار و بار
ابن بطوطه، جهانگرد معروف، در سفرنامه خود می‌نویسد: «از شهر شوشتر سفر کرده و به شهر ایذج می‌رسیم که به آن مال امیر یا مالمیر نیز گفته می‌شود.»
نام مالمیر که در زبان لری بختیاری «مال» به معنای آبادی و املاک است، در دوره حکومت اتابکان لر بزرگ (هزاراسپیان) رواج داشت و به معنای «آبادی و پایتخت امیران بختیاری» بوده است.
پیشینه تاریخی
ایذه یکی از مهم‌ترین مراکز تمدن عیلام باستان بوده است. نقش برجسته‌ها و نگاره‌های عیلامی در این منطقه، که از نخستین حجاری‌های ایران باستان پیش از هخامنشیان به شمار می‌روند، گواهی بر این مدعا هستند. این آثار به دو دوره عیلام قدیم و عیلام نو تقسیم می‌شوند.
در دوره عیلام نو، ایذه «آیاپیر» نامیده می‌شد و پادشاهان آن به صورت مستقل زیر نظر وزیر اعظم عیلام حکومت می‌کردند. از این دوران و سپس از دوره اشکانیان، چندین مجسمه و نقش برجسته ارزشمند به جای مانده است.
روایتی تاریخی می‌گوید که اسکندر مقدونی پس از مرگ هفستیون (سردار جوان خود)، برای تسلی یافتن به سرزمین کوسی‌ها (در منطقه بختیاری کنونی) حمله کرد و دستور به کشتار وحشتناکی داد که در کوه‌های اطراف ایذه رخ داد.
در دوره ساسانیان، این شهر به نام ایذه خوانده می‌شد و با فتح آن به دست مسلمانان، به ایذج تغییر نام یافت. اتابکان لر بزرگ در سده پنجم هجری، آن را مالمیر نامیدند. آثار دوره اتابکان، از جمله بنایی سنگی در اشکفت سلمان، هنوز پابرجاست. پس از سقوط اتابکان در سال ۸۵۷ هجری قمری، ایذه رو به ویرانی نهاد و مردم آن به کوچ‌نشینی روی آوردند.
تاریخ معاصر
در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی، با تلاش‌های محمدجوادخان درگاهی و مکاتبات با وزارت کشور، ایذه به عنوان شهر رسمیت یافت. نام باستانی ایذه که در سده‌های اخیر به فراموشی سپرده شده بود، در تیرماه ۱۳۱۴ هجری شمسی توسط فرهنگستان ایران احیا شد و این شهر بار دیگر به نام اصلی خود خوانده شد.
وضعیت طبیعی
ایذه آب و هوایی کاملاً متفاوت با سایر شهرهای خوزستان دارد. این شهر با اقلیم مدیترانه‌ای نیمه‌کوهستانی، تابستان‌هایی نسبتاً گرم و زمستان‌هایی خنک و پربارش را تجربه می‌کند.
اقلیم و بارندگی میانگین بارش سالانه ایذه ۶۴۴ میلیمتر است که آن را در رتبه اول بارش در میان مراکز شهرستان‌های خوزستان قرار می‌دهد. میانگین دمای سالانه نیز ۲۱ درجه سانتی‌گراد است. بارندگی‌های خوب زمستانی و توپوگرافی کوهستانی، ایذه را در فصل بهار به بهشتی برای گردشگران تبدیل می‌کند.
رودخانه‌ها
- کارون: بزرگ‌ترین رودخانه ایران که از شمال شهرستان ایذه می‌گذرد. سد عظیم کارون سه (بزرگ‌ترین سد برق‌آبی کشور) در نزدیکی دهدز بر روی این رودخانه احداث شده است.
- مرغاب: رودخانه‌ای فصلی در منطقه مرغا، در ۴۰ کیلومتری ایذه.
تالاب‌ها
- میانگران: تالابی بین‌المللی در فاصله یک کیلومتری غرب ایذه که هر ساله میزبان ده‌ها نوع پرنده مهاجر در فصل زمستان است.
- بندون: تالابی فصلی در ۴ کیلومتری شرق ایذه که در بهار به یکی از زیباترین مناظر طبیعی منطقه تبدیل می‌شود.
آثار باستانی
ایذه گنجینه‌ای از آثار تاریخی ارزشمند است. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- اشکفت سلمان: مجموعه‌ای از نقش برجسته‌های عیلامی و ساسانی
- کول فرح: محوطه باستانی با کتیبه‌ها و نقش برجسته‌های عیلامی
- خنگ اژدر (روستای شمی): محل کشف مجسمه معروف «مرد پارتی» (مجسمه ایاپیر)
- پل ایذج: پلی باستانی از سنگ و ملات ساروج که بر بستر رودخانه‌ای خشک و عمیق بنا شده است
- آتشکده ایذج: آتشکده‌ای که تا زمان هارون الرشید روشن بوده است
- بردگوری‌ها: گورهای سنگی باستانی در دل کوه‌های بختیاری
- شیرهای سنگی بردشیر: مجسمه‌های سنگی شیر که در مناطق مختلف بختیاری یافت می‌شوند
صنایع دستی و قالی بختیاری
ایذه یکی از مراکز مهم بافت قالی و قالیچه‌های لری بختیاری است. مردم این دیار از بدو تولد با طبیعت زیبای اطراف خود ارتباط برقرار می‌کنند و این ارتباط در طرح‌های قالی‌هایشان تجلی یافته است. نقش‌هایی از بز کوهی (کل و پازن)، کبک و گل‌های وحشی در کنار اشکال هندسی و ذهنی‌باف، قالی بختیاری را به اثری هنری و منحصربه‌فرد تبدیل کرده است.
از دیگر صنایع دستی ایذه می‌توان به وریس‌بافی، شیردندبافی، گلیم‌بافی (گلیم لری)، نمد مالی، گیوه‌دوزی، چوقابافی و شیرسنگی‌تراشی اشاره کرد.
روستاهای شهرستان ایذه
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان ایذه ۵۱۳ آبادی در ۱۰ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۳۵۰ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۷۷٬۲۸۲ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان ایذه ببینید.
دهستان‌های شهرستان ایذه
- دهستان حومه شرقی — بخش مرکزی، ۶۳ آبادی، ۱۶٬۴۷۴ نفر جمعیت
- دهستان پیان — بخش مرکزی، ۸۴ آبادی، ۱۱٬۱۸۳ نفر جمعیت
- دهستان سوسن غربی — بخش مرکزی، ۷۱ آبادی، ۹٬۴۳۴ نفر جمعیت
- دهستان دهدز — بخش دهدز، ۴۸ آبادی، ۷٬۷۴۹ نفر جمعیت
- دهستان حومه غربی — بخش مرکزی، ۲۵ آبادی، ۷٬۵۰۵ نفر جمعیت
- دهستان هلایجان — بخش مرکزی، ۶۷ آبادی، ۶٬۸۲۲ نفر جمعیت
- دهستان دنباله رودجنوبی — بخش دهدز، ۳۳ آبادی، ۵٬۶۳۶ نفر جمعیت
- دهستان سوسن شرقی — بخش مرکزی، ۲۸ آبادی، ۵٬۱۲۷ نفر جمعیت
- دهستان دنباله رودشمالی — بخش دهدز، ۵۰ آبادی، ۴٬۴۶۹ نفر جمعیت
- دهستان مرغا — بخش مرکزی، ۴۴ آبادی، ۲٬۸۸۳ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان ایذه
- روستای پشت پیان — دهستان پیان، ۲٬۴۸۰ نفر
- روستای سرتنگ شبکوری — دهستان پیان، ۲٬۱۴۶ نفر
- روستای نوراباد — دهستان حومه غربی، ۱٬۶۳۱ نفر
- روستای بردگپی — دهستان حومه شرقی، ۱٬۶۰۲ نفر
- روستای کل دوزخ یک — دهستان حومه شرقی، ۱٬۴۹۶ نفر
- روستای کهباددو — دهستان حومه شرقی، ۱٬۴۴۸ نفر
- روستای بلوطک شیخان — دهستان حومه غربی، ۱٬۳۱۵ نفر
- روستای ده کهنه موزرم — دهستان دهدز، ۱٬۲۰۵ نفر
- روستای کل دوزخ دو — دهستان حومه شرقی، ۱٬۱۵۲ نفر
- روستای پرچستان گورویی — دهستان حومه شرقی، ۹۷۱ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی ایذه
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۹ شعبه از ۹ بانک در شهرستان ایذه فعال است. پرشعبه‌ترین بانک‌های ایذه بانک سپه با ۵ شعبه، بانک کشاورزی با ۴ شعبه و بانک مسکن با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در ایذه
- شعب بانک سپه در ایذه — ۵ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در ایذه — ۴ شعبه
- شعب بانک مسکن در ایذه — ۲ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در ایذه — ۲ شعبه
- شعب بانک تجارت در ایذه — ۲ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در ایذه — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در ایذه — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در ایذه — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در ایذه — ۱ شعبه
بیمارستان‌های ایذه
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان ایذه ثبت شده است که ۱۸۱ تخت فعال دارد.
- بیمارستان شهدا ایذه — عمومی، ۱۸۱ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ ایذه
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر