واژهشناسی
نام کارون ریشه در زبان سنسکریت دارد و «کارونیه» به معنای «ستودنی» است. برخی منابع قدیمی، نام اصلی این رود را «کوهرنگ» میدانند که بعدها به اشتباه به کارون تغییر یافته است. در دانشنامه خلیج فارس، عمان و عربستان مرکزی نیز از این رود با نام «دُجَیل» یا «دجله کوچک» یاد شده است.
سرچشمه و شاخهها
کارون از زردکوه در استان چهارمحال و بختیاری سرچشمه میگیرد و در مسیر خود رودهای بهشتآباد، بازفت، کوهرنگ، سبزکوه، ارمند و خرسان را به خود میافزاید. این رود پس از گذر از مناطق کوهستانی و پرپیچوخم ایذه و مناطق عشایرنشین اندیکا و مسجدسلیمان، وارد دشت خوزستان میشود. در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم میشود که در جنوب شهر دوباره به هم میپیوندند. مهمترین شاخه فرعی کارون، رود دز است که در منطقه بند قیر به کارون میپیوندد. در نهایت، کارون در مرز ایران و عراق به اروندرود میریزد و به خلیج فارس میرسد. روزانه ۲۰ هزار متر مکعب آب از رود کرخه نیز توسط کانال شهید چمران به کارون منتقل میشود.
جغرافیای تاریخی
در منابع کهن، کارون با نام «دجیل اهواز» شناخته میشد. یاقوت حموی بغدادی مینویسد: «دجیل نام رودی در اهواز است که اردشیر بابکان آن را برآورد. حمزه گوید نام این رود در حکومت ایران «دیلدا کودک» بود و معنی آن دجله کوچک است.» ابن خرداذبه و ابن فقیه نیز سرچشمه آن را سرزمین بختیاری برشمردهاند. سردار اسعد بختیاری در کتاب تاریخ بختیاری آورده است: «آب کورنگ دو چشمه است... وقتی داخل صحرای خوزستان شود به کارون نامیده میشود.»
تا سده چهارم هجری، دو شاخه کارون در شمال شوشتر راه جداگانه خود را تا دریا میپیمودند. شاخه شرقی «مسرقان» (گرگر یا دودانگه) نام داشت و از میان شهر عسکر مکرم و کنارههای شرقی اهواز میگذشت. استخری در سده چهارم مینویسد: «از ناحیه شوشتر نهر مسرقان جاریست که به عسکرمکرم و اهواز منتهی میشود... من از عسکرمکرم تا اهواز با کشتی رفتم.»
سدها
سدهای متعددی بر روی کارون و شاخههای آن ساخته شدهاند که مهمترین آنها عبارتند از: سدهای کارون ۱، ۳ و ۴، سد مسجدسلیمان، سد گتوند علیا و سد تنظیمی گتوند. این سدها با هدف تولید برق و مهار سیلابها ساخته شدهاند، اما ساخت ۴۰ سد روی این رودخانه، شریان اصلی آب استان را در شرایط خشکسالی قطع کرده است.
سد کارون ۲ در نزدیکی شهر تاریخی ایذه برنامهریزی شده بود، اما به دلیل وجود آثار باستانی در این منطقه، ساخت آن در هالهای از ابهام قرار دارد. سد کارون ۵ نیز در بالادست سد کارون ۴ در دست بررسی است. سدهای کارون ۱، ۳ و مسجدسلیمان هر یک بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاواتساعت برق تولید میکنند.
وضعیت رود کارون
رود کارون با چالشهای جدی روبروست که مهمترین آنها عبارتند از:
مشکلات و آلودگی
آلودگی رود کارون یکی از معضلات اصلی این رودخانه است. پسابهای کشاورزی با ۴۸ درصد، مهمترین منبع آلودگی هستند و پس از آن فاضلاب شهری با ۲۶ درصد در رتبه دوم قرار دارد. شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی نیز به عنوان یکی از آلودهکنندگان اصلی معرفی شده است، هرچند این شرکت ادعا میکند با احداث ۲۴۲ کیلومتر کانال، از ورود زهآبهای خود به کارون جلوگیری کرده است.
همچنین احداث مزارع پرورش غیرمجاز ماهی در سرشاخههای کارون در استان چهارمحال و بختیاری، تنوع زیستی این رودخانه را تهدید میکند.
ضرورت لایروبی
پس از جنگ ایران و عراق، رسوبات و شناورهای صیادی، کارون را برای کشتیرانی غیرقابل استفاده کرده است. ۲۳ میلیون مترمکعب از رودخانه نیاز به لایروبی دارد که ۱۰ میلیون مترمکعب آن در محدوده شهر اهواز است.
انتقال آب و خطر خشک شدن
طرحهای متعددی برای انتقال آب از حوضه کارون به سایر مناطق در حال اجراست. این در حالی است که در سالهای گذشته، دبی رودخانه در مواقع قابل توجهی از سال کمتر از حداقل تعیین شده بوده است. کاهش شدید آب کارون باعث بیکاری کشاورزان، کاهش کیفیت آب شرب و افزایش غلظت آلودگیها شده است. در پاییز ۱۳۹۲، عمق آب در اهواز به یک متر رسید و وضعیت اضطراری اعلام شد.
آبرسانی
آب آشامیدنی شهرهای گتوند، شوشتر، ملاثانی، اهواز، خرمشهر و روستاهای اطراف از رود کارون تأمین میشود. امروزه آبرسانی به شهرهای ایذه و باغملک نیز از سد کارون ۳ در دست بررسی است.
محیط زیست کارون
محیط زیست کارون به شدت تحت تأثیر آلودگیها و کاهش آب قرار دارد. پسابهای کشاورزی، فاضلاب شهری و مزارع پرورش ماهی، زندگی زیستبوم آبی این رودخانه را با خطر جدی روبرو کرده است.
مستند
نخستین مستندی که در ایران ساخته شد، «علف» نام داشت. بخشی از این مستند به عبور اهالی بختیاری با پوست باد شده حیوانات از رود کارون اشاره دارد.
بانکها و شعب بانکی کارون
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۲ شعبه از ۲ بانک در شهرستان کارون فعال است.
فهرست شعب بانکها در کارون
- شعب بانک رفاه کارگران در کارون — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در کارون — ۱ شعبه
بیمارستانهای کارون
در ایرانگاه یک بیمارستان از شهرستان کارون ثبت شده است که ۲۷۵ تخت فعال دارد.
- بیمارستان سینا کارون — عمومی، ۲۷۵ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ کارون
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی میدانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکتهای محلی — اولین نفر باشید.