تاریخچه
خوانسار شهری با قدمتی دیرینه است که ریشه‌های آن به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد. آثار باستانی مانند آتشکده «تیر» و معبد «هیکل» در کوه تیر روستای وانشان و همچنین سنگ قبری با خط پهلوی در روستای قودجان، از کهن‌ترین نشانه‌های سکونت در این منطقه هستند.
اسناد تاریخی نشان می‌دهند که در زمان کوروش بزرگ، گروهی از یهودیان به خوانسار مهاجرت کردند و در محله «شهرک - جهودا» (جیدا) ساکن شدند. این اسناد که اکنون در همدان نگهداری می‌شوند، بر عمق تاریخی این شهر تأکید دارند.
بر اساس برخی روایات، اسکندر مقدونی هنگام لشکرکشی به اصفهان از این منطقه گذشت و یکی از نبردهای سرنوشت‌ساز او با داریوش سوم در حوالی خوانسار رخ داد. در دوره‌های بعد، این شهر شاهد حمله افغان‌ها، مغولان و تیمورلنگ بود و هر بار با مقاومت یا ویرانی روبه‌رو شد.
دوران صفویه نقطه عطفی در تاریخ خوانسار بود. پادشاهان صفوی به این شهر توجه ویژه‌ای داشتند و هنرهایی مانند قالی‌بافی، گیوه‌دوزی، چیت‌بافی و کوزه‌گری در آن رونق یافت. احداث مدرسه «مریم بیگم صفوی» توسط همسر شاه تهماسب، گامی بزرگ در پیشرفت فرهنگی این شهر بود.
در زمان نادرشاه افشار، عده‌ای از ساکنان خوانسار به منطقه‌ای بین استان‌های فارس و یزد تبعید شدند و روستایی به نام «خوانسار» (خونسار) بنا کردند. در دوره قاجار نیز این شهر مورد توجه بود و حاکمانی با سابقه وزارت به حکومت آن منصوب می‌شدند.
انگیزه نامگذاری
نام «خوانسار» از دو بخش «خوان» به معنای چشمه و «سار» که پسوند کثرت است، تشکیل شده و به معنای «جای پر از چشمه» است. این نامگذاری به دلیل فراوانی چشمه‌های آب در این منطقه صورت گرفته است. مردم خوانسار به گویش مستقل خوانساری صحبت می‌کنند که ریشه در زبان فارسی باستان دارد. بر اساس برخی باورها، این نام با «خان» به معنای کندو و «سار» به معنای عسل نیز مرتبط است و به تولید عسل در این منطقه اشاره دارد.
زبان خوانساری
گویش خوانساری یکی از زبان‌های ایرانی مرکزی و شاخه‌ای از زبان‌های هندوایرانی است. این گویش که ریشه در فارسی قدیم دارد، از پیش از اسلام در این منطقه رواج داشته است. متأسفانه به دلیل مهاجرت ساکنان، سازمان یونسکو این زبان را در فهرست زبان‌های در حال خطر قرار داده است.
جغرافیا
شهرستان خوانسار شامل سه دهستان «چشمه سار»، «گلسار» و «کوهسار» و ۵۵ روستا است. این شهرستان دارای ۹۰۰۰ هکتار زمین زراعی و باغی است که محصولات اصلی آن شامل گندم، جو، سیب‌زمینی، انگور، گردو، بادام و آلو می‌شود.
جغرافیای انسانی
بر اساس آخرین سرشماری در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر خوانسار ۲۱,۸۸۳ نفر بوده است. از این تعداد، ۱۰۶۸۴ نفر مرد و ۱۱۱۹۹ نفر زن هستند و ۷۰۹۲ خانوار در این شهر زندگی می‌کنند.
جغرافیای طبیعی
خوانسار در عرض جغرافیایی ۳۳ درجه و ۱۳ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۱۹ دقیقه شرقی واقع شده است. این شهر با ارتفاع ۲۲۵۰ متر از سطح دریا، دارای پوشش گیاهی متنوع و باغ‌های میوه مانند گردو، بادام، آلو و سیب است. دشت گلستانکوه با گل‌های لاله واژگون شهرت جهانی دارد.
هوای خوانسار در تابستان معتدل و خنک است و متوسط دمای گرم‌ترین ماه به ۳۱ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. بهار با شکوفه‌های درختان، پاییز با رنگ‌های هفت‌گانه و زمستان با برف‌های انبوه، هر فصل زیبایی خاص خود را دارد.
حمل و نقل
تاکسیرانی
حمل‌ونقل شهری در خوانسار توسط ۸۵ دستگاه تاکسی فعال انجام می‌شود.
پایانه مسافربری
پایانه مسافربری جدید شهر با مساحت ۶۰۰۰ مترمربع و زیربنای ۸۰۰ مترمربع در سال ۱۳۹۲ افتتاح شد.
بهداشت و درمان
بیمارستان فاطمیه خوانسار با ۶۴ تخت بیمارستانی و ۴ تخت مراقبت‌های ویژه، تنها بیمارستان فعال این شهر است. این بیمارستان در بین مراکز درمانی کمتر از ۱۰۰ تخت، رتبه درجه یک استانی را دارد. علاوه بر آن، مرکز درمانی شهید بهشتی و درمانگاه‌های تأمین اجتماعی، جواهری و شریعتی نیز خدمات درمانی ارائه می‌دهند.
گردشگری
گردشگری طبیعی
خوانسار به‌عنوان یک باغ‌شهر اصیل ایرانی شناخته می‌شود. وجود ۴۵۰ چشمه جاری در داخل شهر، یکی از عوامل اصلی سرسبزی و جذب گردشگران است. متأسفانه خشکسالی‌های اخیر به بسیاری از این چشمه‌ها آسیب زده است.
گلستانکوه منطقه‌ای در ۱۵ کیلومتری جنوب خوانسار است که در بهار پوشیده از گل‌های لاله واژگون، لاله آتشی، اشک مژگان و گیاهان دارویی مانند موسیر می‌شود.
پارک سرچشمه با وسعت ۱۵ هکتار در دامنه رشته کوه زاگرس واقع شده و یکی از مناطق نمونه گردشگری است. این پارک در روزهای عادی پذیرای ۳۰۰۰ نفر و در ایام تعطیل بیش از ۱۲۰۰۰ گردشگر است.
غار هیکل با عمق ۱۹۰ متر و چاهی به عمق ۱۷۰ متر، دومین غار چاهی ایران است. دمای داخل غار بین ۱۴ تا ۱۶ درجه سانتی‌گراد است و دارای سنگ‌نهشته‌های زیبایی مانند استلاگتیت و رسوبات دندان‌سگی است.
غار اشکاف با دهانه ۱۰ متر در جنوب‌شرقی شهر واقع شده و در نزدیکی آن غار کوچکتری با ستونی شبیه پیکر انسان وجود دارد.
گردشگری تاریخی
امامزاده شاهزاده احمد با قدمتی ۱۰۰۰ ساله، یکی از مهم‌ترین مکان‌های زیارتی خوانسار است که در کنار کتابخانه و موزه قرار دارد.
امامزاده سیدمحمود (باباترک) از نوادگان امام علی النقی (ع) است و در زمان صفویه بهسازی شده است. در قسمت جنوب‌شرقی این بقعه، سردابی تاریخی با سقف گنبدی شکل کشف شده است.
مسجد جامع خوانسار با مساحت ۳۰۰۰ مترمربع، بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مسجد شهر است که در سال ۱۱۰۱ هجری قمری ساخته شده است. سقف تیرچوبی این مسجد یکی از دو نمونه باقی‌مانده در استان اصفهان است.
خانه ابهری مربوط به دوره قاجار با مساحت ۸۰۰ مترمربع، قرار است به موزه مردم‌شناسی تبدیل شود.
مدرسه علمیه خوانسار قدیمی‌ترین مدرسه علوم دینی شهر است که در سال ۱۱۰۶ هجری قمری ساخته شده است. امام خمینی (ره) مدت شش ماه در این مدرسه به تحصیل پرداخته است.
بقعه شیخ اباعدنان قریشی یکی از قدیمی‌ترین آثار باستانی خوانسار است که شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سال ۶۷۸ برای کسب دانش به نزد صاحب آن آمده است.
پل ساسان در شمال‌شرقی روستای تیدجان واقع شده و با توجه به سبک معماری، احتمالاً در دوره صفویه ساخته شده است.
گردشگری فرهنگی
مراسم تعزیه در روستای قودجان با قدمتی ۳۰۰ ساله، هر سال به مدت ۹ روز در حسینیه حضرت اباالفضل برگزار می‌شود. این مراسم با حضور علاقه‌مندان از سراسر ایران و جهان اجرا می‌شود. همچنین در ایام محرم و صفر، دسته‌های شترسوار و اسب‌سوار در شهر حرکت می‌کنند.
هتل سه ستاره زاگرس با ۸۴ اتاق و سوئیت و امکانات تفریحی و ورزشی، در دل طبیعت خوانسار واقع شده است. هتل آپارتمان سرای پدری و مهمانپذیر جهانگردی نیز از دیگر اقامتگاه‌های این شهر هستند.
سد باغکل
سد مخزنی باغکل در کیلومتر ۲ جاده خوانسار-اصفهان احداث شده است. طول تاج این سد ۷۴۰ متر و گنجایش مخزن آن شش میلیون مترمکعب آب است. آب خروجی پارک ملی سرچشمه نیز توسط ۵ پمپ پرقدرت به این سد پمپاژ می‌شود.
اقتصاد
سوغات و محصولات
عسل خوانسار یکی از معروف‌ترین فرآورده‌های طبیعی ایران است. وجود گیاه گون در این منطقه، شرایط ایده‌آلی برای پرورش زنبور عسل فراهم کرده است. میزان تولید عسل در سال ۱۳۹۱ بالغ بر ۷۶ هزار تن بوده است.
گز خوانسار از شهد گز انگبین تهیه می‌شود که حشره‌ای به نام پسیل آن را تولید می‌کند.
فرش ساروق با قدمتی ۲۴۰ ساله، یکی از اصیل‌ترین فرش‌های ایران است که در روستاهای ویست، ارجنک و کهرت به صورت ذهنی بافته می‌شود.
گردو، بادام و آلو از دیگر سوغات‌های معروف خوانسار هستند. ترخینه و تنباکوی روستای ویست نیز شهرت زیادی دارند.
مشاهیر خوانسار
فهرست مشاهیر و نام‌آوران این شهر در بخش «اهالی خوانسار» قابل مشاهده است.
آموزش و آموزش عالی
مراکز آموزش عالی خوانسار شامل دانشگاه دولتی ریاضی و کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، دانشکده پردیس آموزش جهاد کشاورزی شهید علایی و دانشگاه فنی و حرفه‌ای دخترانه است.
روستاهای شهرستان خوانسار
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان خوانسار ۲۸ آبادی در ۳ دهستان و ۱ بخش ثبت شده است که ۱۶ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۹٬۳۶۳ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان خوانسار ببینید.
دهستان‌های شهرستان خوانسار
- دهستان پشتکوه — بخش مرکزی، ۵ آبادی، ۳٬۳۵۰ نفر جمعیت
- دهستان چشمه سار — بخش مرکزی، ۱۴ آبادی، ۳٬۳۲۷ نفر جمعیت
- دهستان کوهسار — بخش مرکزی، ۹ آبادی، ۲٬۶۸۶ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان خوانسار
- روستای ویست — دهستان پشتکوه، ۲٬۳۴۱ نفر
- روستای دوشخراط — دهستان چشمه سار، ۱٬۴۶۴ نفر
- روستای خم پیچ — دهستان کوهسار، ۱٬۳۷۸ نفر
- روستای قودجان — دهستان چشمه سار، ۹۳۵ نفر
- روستای رحمت‌آباد — دهستان کوهسار، ۸۲۷ نفر
- روستای تیدجان — دهستان چشمه سار، ۵۸۱ نفر
- روستای کهرت — دهستان پشتکوه، ۵۱۲ نفر
- روستای تجره — دهستان کوهسار، ۳۶۲ نفر
- روستای خشکرود — دهستان پشتکوه، ۲۸۷ نفر
- روستای لایجند — دهستان چشمه سار، ۱۶۳ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی خوانسار
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۴ شعبه از ۱۱ بانک در شهرستان خوانسار فعال است که ۱ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز است. پرشعبه‌ترین بانک‌های خوانسار بانک کشاورزی با ۳ شعبه و بانک سپه با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در خوانسار
- شعب بانک کشاورزی در خوانسار — ۳ شعبه
- شعب بانک سپه در خوانسار — ۲ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در خوانسار — ۱ شعبه، ۱ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک مسکن در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در خوانسار — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در خوانسار — ۱ شعبه
بیمارستان‌های خوانسار
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان خوانسار ثبت شده است که ۵۴ تخت فعال دارد.
- بیمارستان فاطمیه خوانسار — عمومی، ۵۴ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ خوانسار
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر