سردترین شهر ایران کجاست؟ رتبه‌بندی ۲۰ شهر سرد بر اساس دادهٔ دما در ۱۰ سال اخیر

وقتی از سردترین شهر ایران می‌پرسیم، معمولاً نام اردبیل، شهرکرد یا همدان شنیده می‌شود. اما «سرد» را می‌شود با چند معیار سنجید: میانگین دمای زمستان، تعداد روزهای یخبندان، سردترین شب‌ها یا طول فصل سرما. ما برای اینکه پاسخ دقیق‌تری داشته باشیم، دادهٔ روزانهٔ دمای ۶۸ شهر ایران را در ده سال اخیر (۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵) بررسی کردیم و شهرها را بر اساس میانگین دمای زمستان (آذر تا بهمن) رتبه‌بندی کردیم. نتیجه شاید برایتان جالب باشد: سردترین شهر ایران در این فهرست، فریدونشهر در غرب استان اصفهان است.

روش رتبه‌بندی

داده‌ها از بایگانی بازتحلیل هواشناسی ERA5 (از طریق سرویس Open-Meteo که کارت هوای ایران‌گاه هم از آن استفاده می‌کند) گرفته شده است. این داده‌ها برای هر شهر یک نقطهٔ نمایندهٔ شبکه‌ای در نظر می‌گیرند و با ایستگاه‌های هواشناسی رسمی کمی تفاوت دارند؛ به‌ویژه سردترین دماهای مطلق در ایستگاه‌های دره‌ای معمولاً پایین‌تر از این اعداد ثبت می‌شود. با این حال برای مقایسهٔ شهرها با یک معیار یکسان، منبع مناسبی است. معیارهای ما:

• میانگین دمای زمستان: میانگین دمای شبانه‌روز در دسامبر، ژانویه و فوریه (تقریباً آذر تا بهمن).
• میانگین کمینهٔ ژانویه: میانگین سردترین دمای شبانه در سردترین ماه سال.
• روز یخبندان: روزهایی که کمینهٔ دما زیر صفر رفته است (میانگین سالانه).
• سردترین دمای ۱۰ سال: پایین‌ترین دمای ثبت‌شده در این داده‌ها.

۲۰ شهر سرد ایران؛ جدول رتبه‌بندی

سردترین شهر ایران و چهار شهر بعدی

۱. فریدونشهر؛ بلندترین و سردترین

فریدونشهر در غرب استان اصفهان و در ارتفاعی بیش از ۲۵۰۰ متر، با میانگین دمای زمستانی حدود ۳٫۷ درجه زیر صفر و بیش از ۱۵۰ روز یخبندان در سال، صدر جدول را گرفته است. این شهر کوهستانی در زمستان بارش برف سنگینی دارد و گاهی راه‌های روستایی اطرافش چند روز بسته می‌شود.

۲. خلخال؛ بام استان اردبیل

خلخال در ارتفاع حدود ۱۸۰۰ متر، میانگین دمای زمستان حدود ۱٫۷ درجه زیر صفر و بیش از ۱۱۰ روز یخبندان دارد. منطقهٔ خلخال و گردنهٔ الماس در زمستان از برف‌گیرترین نقاط شمال‌غرب است.

۳ و ۴. زنجان و ماکو

زنجان با بیش از ۱۱۰ روز یخبندان و ماکو در شمالی‌ترین نقطهٔ کشور، هر دو میانگین دمای زمستانی زیر صفر دارند. ماکو پایین‌ترین دمای مطلق این ده سال (حدود ۲۷ درجه زیر صفر) را در میان شهرهای بررسی‌شده ثبت کرده است.

۵. شهرکرد؛ سردترین مرکز استان

شهرکرد با ارتفاع بیش از ۲۰۰۰ متر، بالاترین مرکز استان ایران است و سردترین شب‌های زمستانی را در میان مراکز استان دارد: میانگین کمینهٔ ژانویه حدود ۷ درجه زیر صفر و بیش از ۱۳۰ روز یخبندان در سال. به شهرکرد «بام ایران» هم می‌گویند. از نظر میانگین شبانه‌روزی زمستان، زنجان با اختلافی بسیار کم از شهرکرد سردتر است؛ پس عنوان «سردترین مرکز استان» را این دو شهر با هم شریک‌اند.

پس از این‌ها، اهر، ارومیه، تبریز، اردبیل و بروجن قرار دارند. اردبیل از نظر میانگین زمستان در رتبهٔ نهم است، اما تابستان خنکش (میانگین بیشینهٔ تابستان حدود ۲۶ درجه) آن را خنک‌ترین شهر بزرگ ایران در تابستان کرده است.

سرما در مراکز استان‌ها

اگر فقط مراکز استان‌ها را مقایسه کنیم، جدول زیر از سردترین به معتدل‌ترین مرتب شده است. نام هر شهر به صفحهٔ آن (با کارت وضعیت هوای لحظه‌ای) لینک شده است:

چرا این شهرها این‌قدر سردند؟

• ارتفاع: دمای هوا با هر ۱۰۰۰ متر ارتفاع حدود ۶ درجه کم می‌شود. فریدونشهر، شهرکرد، خلخال، همدان و زنجان همه بالای ۱۶۰۰ متر هستند. برای آشنایی با کوهستان‌های ایران، بلندترین کوه‌های ایران را ببینید.
• عرض جغرافیایی: شمال‌غرب ایران (آذربایجان و اردبیل) نزدیک‌ترین بخش کشور به توده‌های هوای سرد شمالی است.
• دوری از دریا: شهرهای داخلی اختلاف دمای فصلی بیشتری دارند؛ تابستان گرم و زمستان سرد.
• سامانه‌های پرفشار سیبری: در موج‌های سرمای زمستانی، هوای قطبی از شمال‌شرق وارد کشور می‌شود و شهرهای خراسان و شمال‌غرب را یخبندان می‌کند.
• دره‌ها و چاله‌های سرد: هوای سرد سنگین است و شب‌ها در دره‌ها جمع می‌شود؛ برای همین بعضی شهرهای دره‌ای از شهرهای مرتفع‌تر اطراف هم سردترند.

زندگی و سفر در شهرهای سرد؛ چند توصیه

• خودرو: ضدیخ رادیاتور را پیش از آذر چک کنید، زنجیر چرخ همراه داشته باشید و پیش از سفر، پیش‌بینی هوا را با دقت بخوانید؛ دمای زیر صفر همراه با بارش یعنی احتمال یخ‌زدگی جاده.
• گرمایش ایمن: بخاری گازی باید دودکش سالم داشته باشد؛ مسمومیت با مونوکسید کربن در شهرهای سرد هر سال قربانی می‌گیرد. در صورت علائمی مثل سردرد، تهوع و خواب‌آلودگی ناگهانی، پنجره را باز کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید. شمارهٔ امداد گاز (۱۹۴) و دیگر شماره‌ها را در شماره‌های ضروری و امدادی ایران ببینید.
• لوله‌های آب: در شب‌های زیر ۵- درجه، لوله‌های بیرونی و کنتور را عایق کنید.
• طول روز: در دی‌ماه روزها کوتاه است و در جاده‌های کوهستانی تاریکی زودتر می‌رسد؛ ساعت غروب را در ساعت غروب آفتاب امروز در شهرهای ایران ببینید.

اگر از سرما فراری هستید، بهترین مقصدهای سفر زمستانی در ایران مقصدهای گرم زمستانی را معرفی کرده است؛ و اگر برعکس دنبال برف و اسکی‌اید، همان مطلب مقصدهای برفی را هم دارد. نقطهٔ مقابل این فهرست را هم در گرم‌ترین شهرهای ایران و وضعیت بارش شهرها را در پربارش‌ترین و کم‌بارش‌ترین شهرهای ایران ببینید.

بیشتر بخوانید در ایران‌گاه

• راهنمای خواندن وضعیت هوا و پیش‌بینی
• شاخص کیفیت هوا (AQI) چیست؟
• گرم‌ترین شهرهای ایران
• پربارش‌ترین و کم‌بارش‌ترین شهرهای ایران
• بهترین مقصدهای سفر زمستانی در ایران
• ساعت غروب آفتاب امروز در شهرهای ایران
• جاهای دیدنی ایران در پاییز
• چگونه زنجیر چرخ ببندیم؟
• چه زمانی ضدیخ ماشین را عوض کنیم؟
• بهترین سیستم گرمایشی برای خانه
• چرا در زمستان مصرف گاز بحرانی می‌شود؟

منابع

• Open-Meteo Historical Weather API (دادهٔ ERA5)
• Copernicus Climate Data Store: ERA5
• سازمان هواشناسی کشور

صفحه‌ها و مطالب مرتبط در ایران‌گاه

• هواشناسی و آب‌وهوای ایران
• ایستگاه‌های هواشناسی
• هوای مشهد در هر فصل
• هوای اصفهان در هر فصل
• هوای شیراز در هر فصل
• هوای تبریز در هر فصل
• هوای کرج در هر فصل
• هوای اهواز در هر فصل
• ایران